Mahkeme İzni Olmadan Cinsiyet Değiştirme Ameliyatının Sonuçları

Cinsiyet değiştirme ameliyatı, tıbbi bir müdahale olmanın ötesinde, kişinin hukuki kimliğine doğrudan etki eden bir işlemdir. Bireyin kendi bedeni üzerinde tasarruf hakkı bulunmakla birlikte, cinsiyet değiştirme ameliyatı nüfus kayıtlarına ve kamu düzenine ilişkin sonuçlar doğurduğundan, kanun koyucu bu hakkın kullanılmasını bir mahkeme kararına bağlamıştır. Sıradan bir tıbbi müdahalede böyle bir yargı izni aranmaz; bireyin rızası yeterli kabul edilir.

Mahkeme İzninin Hukuki İşlevi

Bu izin, Türk Medeni Kanunu’nun 40. maddesi uyarınca açılacak cinsiyet değişikliğine izin davası neticesinde alınabilmektedir. Cinsiyet değiştirme ameliyatı konusunda uzman olan tam teşekküllü hastaneler daima mahkeme iznini aramakta, bu izin olmaksızın ameliyat yapmamaktadır. Kanunun lafzı ve ruhu birlikte tetkik edildiğinde, cinsiyet değişikliğinin salt tıbbi bir işlem olmayıp aynı zamanda nüfus kayıtlarına sirayet eden hukuki bir mefhum olduğu ortaya çıkar. Bu nedenle mahkemeden alınacak izin, sonraki süreçte açılacak isim ve cinsiyet değişikliği davasının da dayanağını teşkil eder.

Kaçak Ameliyatların Riskleri

Yasal düzenlemeye rağmen mahkeme kararı olmaksızın kaçak olarak ameliyatların yapıldığı da bilinmektedir. Meslek ahlakını hiçe sayan kişilerce gerçekleştirilen bu ameliyatlar, gerekli hastane koşullarında yapılmadığından trans bireylerin hayatlarını ciddi riske atmaktadır. Keza kaçak yapılan ameliyatlarda oldukça fahiş miktarlarda ücret talep edildiği de bilinmektedir. Ruhsatsız bir ortamda yapılan ameliyatın hem tıbbi komplikasyonlara yol açma ihtimali yüksektir, hem de hukuki netice doğurmamaktadır.

Nüfus Düzeltmesindeki Güçlük

Hukuki açıdan kaçak yoldan ameliyat olan bir trans birey, ameliyat sonrasında ciddi sorunlarla karşılaşmaktadır. Zira olağan süreçte mahkemece verilen izne bağlı olarak yasal şekilde ameliyat olunmakta, ardından bu durum belgelenerek nüfusta cinsiyet ve isim değişikliği davası açılmaktadır. Bu davada mahkeme, usulüne uygun verilmiş izni ve ameliyat raporunu kararına dayanak almaktadır.

Kaçak ameliyatla cinsiyet değiştiren bireyler de nüfusta cinsiyet hanesinin ve isminin değiştirilmesini arzu etmekte ve bu yönde dava açmaktadır. Lakin pek çok durumda, mahkemece önceden verilmiş bir iznin bulunmaması nedeniyle davaların reddedildiği ve yıllarca istinaf ve temyiz süreçlerinde netice alınmaya çalışıldığı görülmektedir.

İzlenmesi Gereken Doğru Yol

• Önce görevli asliye hukuk mahkemesinde cinsiyet değişikliğine izin davası açılması,
• Mahkemenin sevkiyle eğitim ve araştırma hastanesinden sağlık kurulu raporu alınması,
• İzin kararının kesinleşmesinden sonra tam teşekküllü bir hastanede ameliyatın yapılması,
• Ameliyat raporu ile birlikte nüfusta cinsiyet ve isim değişikliği davasının açılması.

Bu sıraya uyulması, hem bireyin sağlığının korunması hem de hukuki kimliğinin sorunsuz biçimde yeniden tesisi bakımından zorunludur.