Tıbbi Müdahalede Aydınlatılmış Rıza
Tıbbi müdahalenin hukuka uygun olabilmesi için hastanın müdahalenin niteliği, riskleri ve alternatifleri hakkında yeterince bilgilendirildikten sonra özgür iradesiyle rıza göstermesi gerekir.
Tıbbi müdahale, hastanın vücut bütünlüğüne yapılan bir müdahaledir. Bu müdahalenin hukuka uygun olabilmesinin temel şartlarından biri, hastanın rızasıdır. Ne var ki hukuken geçerli bir rızadan söz edilebilmesi için hastanın neye rıza gösterdiğini bilmesi gerekir. Bu nedenle sağlık hukukunda aranan rıza, aydınlatılmış rızadır.
Hukuki Dayanak
Hasta Hakları Yönetmeliği ve Tıbbi Deontoloji Nizamnamesi, hastanın tıbbi müdahale öncesinde bilgilendirilmesini ve rızasının alınmasını zorunlu kılmaktadır. Ceza hukuku bakımından ise TCK m.26/2’deki rıza hükmü, tıbbi müdahalenin hukuka uygunluğunun dayanaklarından biridir. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi de rıza alınmaksızın yapılan tıbbi müdahaleleri özel hayata saygı hakkının ihlali olarak değerlendirmektedir.
Aydınlatmanın Kapsamı
- Hastalığın teşhisi ve seyri,
- Önerilen müdahalenin niteliği ve amacı,
- Müdahalenin başarı şansı ve olası riskleri,
- Muhtemel komplikasyonlar ve yan etkiler,
- Alternatif tedavi yöntemleri ve müdahale yapılmamasının sonuçları.
Aydınlatma, hastanın anlayabileceği bir dille ve karar vermesi için yeterli süre tanınarak yapılmalıdır.
Matbu Onam Formları
Uygulamada hastanelerin çoğu, hastaya genel ifadeler içeren matbu onam formları imzalatmaktadır. Yargıtay, bu tür formların hastaya somut müdahalenin özgün riskleri hakkında bilgi verildiğini göstermediği sürece yeterli olmadığını kabul etmektedir. Aydınlatma yükümlülüğünün yerine getirildiğini ispat yükü ise hekime ve sağlık kuruluşuna aittir.
Acil Durumlar
Hastanın bilincinin kapalı olduğu ve gecikmenin hayati tehlike doğuracağı acil durumlarda rıza aranmaksızın müdahale yapılabilir. Ancak bu istisna dar yorumlanır; planlı ameliyatlarda veya hastanın bilincinin açık olduğu durumlarda acil durum gerekçesine dayanılamaz.
Sorumluluğun Sonuçları
Aydınlatılmış rıza alınmaksızın yapılan bir müdahale, tıbben doğru ve özenle yapılmış olsa dahi hukuka aykırıdır. Müdahale sonucunda bir komplikasyon gerçekleşmişse, hasta bu riskten haberdar edilmediği için hekim ve sağlık kuruluşu tazminat sorumluluğu ile karşılaşabilir. Komplikasyonun bir tıbbi hatadan kaynaklanması hâlinde ise ayrıca taksirle yaralama gibi suçlar da gündeme gelir.
Sıkça Sorulan Sorular
Aydınlatılmış rıza nedir?
Hastanın tıbbi müdahalenin niteliği, amacı, riskleri, olası komplikasyonları ve alternatif tedavi yöntemleri hakkında bilgilendirildikten sonra özgür iradesiyle verdiği onaydır.
Rıza yazılı olmak zorunda mıdır?
Kural olarak yazılı alınması ispat bakımından zorunludur; özellikle ameliyat ve girişimsel işlemlerde yazılı onam formu aranır.
Acil durumlarda rıza aranır mı?
Hastanın bilincinin kapalı olduğu ve hayati tehlikenin bulunduğu acil durumlarda rıza aranmaksızın müdahale yapılabilir.
Rıza alınmadan yapılan müdahalenin sonucu nedir?
Müdahale tıbben doğru yapılmış olsa dahi hukuka aykırıdır ve hekimin hukuki, gerektiğinde cezai sorumluluğunu doğurabilir.
Matbu onam formu yeterli midir?
Yargıtay uygulamasında genel ifadeler içeren matbu formlar, hastaya somut riskler hakkında bilgi verildiğini göstermediği sürece yeterli kabul edilmemektedir.
Yeterince Bilgilendirilmeden Yapılan Bir Tıbbi Müdahale Sonucunda Zarar mı Gördünüz?
Aydınlatılmış rızanın bulunmaması, müdahale tıbben doğru yapılmış olsa dahi hekimin ve hastanenin sorumluluğunu doğurabilir; tıbbi kayıtlarınızı birlikte inceleyelim.