Tıbbi Müdahalede Aydınlatılmış Onam
Tıbbi müdahalenin hukuka uygun olabilmesi için hastanın müdahalenin niteliği, riskleri, alternatifleri ve olası sonuçları hakkında yeterince aydınlatılarak rızasının alınması gerekir; aydınlatma eksikliği tek başına hekimin sorumluluğunu doğurabilir.
Sağlık hukuku, bireyin bedeni üzerindeki en temel hak olan yaşamın ve vücut bütünlüğünün korunmasıyla doğrudan ilişkili bir hukuk disiplinidir. Bu alanın temel ilkelerinden biri, hastanın kendi bedeni üzerinde karar verme hakkıdır. Bu hakkın hukuki karşılığı, tıbbi müdahalelerden önce hastanın aydınlatılmış onamının alınmasıdır.
Tıbbi Müdahalenin Hukuka Uygunluk Şartları
- Müdahalenin yetkili bir hekim tarafından yapılması,
- Müdahalenin tıbben gerekli olması,
- Müdahalenin tıp biliminin kabul ettiği kurallara uygun yapılması,
- Hastanın usulüne uygun aydınlatılarak rızasının alınması.
Bu şartlardan birinin eksikliği, müdahaleyi hukuka aykırı hâle getirir.
Aydınlatmanın Kapsamı
Hasta Hakları Yönetmeliği ve Yargıtay içtihatları uyarınca hastaya; hastalığın teşhisi, önerilen tedavinin niteliği ve başarı olasılığı, müdahalenin riskleri ve muhtemel yan etkileri, alternatif tedavi yöntemleri ile tedavinin uygulanmaması hâlinde doğacak sonuçlar hakkında anlayabileceği bir dille bilgi verilmelidir. Estetik ameliyatlar gibi zorunlu olmayan müdahalelerde aydınlatma yükümlülüğü daha da ağırlaşır ve nadir görülen risklerin de açıklanması gerekir.
Matbu Onam Formları
Uygulamada pek çok sağlık kuruluşu, genel ifadeler içeren matbu onam formları kullanmaktadır. Yargıtay, bu formların somut müdahaleye özgü risklerin hastaya açıklandığını göstermediği sürece aydınlatma yükümlülüğünün yerine getirildiğini ispat etmeye yeterli olmadığını kabul etmektedir. Ayrıca onamın müdahaleden makul bir süre önce alınması, hastanın karar vermek için yeterli zamana sahip olması gerekir.
Aydınlatma Eksikliğinin Sonuçları
Hasta usulüne uygun aydınlatılmadan yapılan bir müdahale, tıbben tekniğe uygun yapılmış olsa dahi hukuka aykırıdır. Bu durumda müdahaleden doğan zararlar bakımından hekim ve sağlık kuruluşu sorumlu tutulabilir. Aydınlatmanın usulüne uygun yapıldığını ispat yükü hekim ve sağlık kuruluşundadır.
İstisnalar
Hastanın hayati tehlike altında bulunduğu ve rızasının alınmasının mümkün olmadığı acil durumlarda, onam aranmaksızın gerekli müdahale yapılabilir. Ayrıca ameliyat sırasında beklenmedik bir durumla karşılaşılması ve müdahalenin genişletilmesinin zorunlu olması hâlinde de hekim, hastanın varsayılan iradesine uygun hareket edebilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Aydınlatılmış onam nedir?
Hastanın kendisine uygulanacak tıbbi müdahalenin niteliği, riskleri, alternatifleri ve olası sonuçları hakkında yeterince bilgilendirildikten sonra özgür iradesiyle verdiği rızadır.
Aydınlatmada hangi bilgiler verilmelidir?
Hastalığın teşhisi, önerilen tedavinin niteliği, başarı olasılığı, riskleri ve yan etkileri, alternatif tedavi yöntemleri ve tedavi uygulanmazsa doğacak sonuçlar.
Matbu onam formu yeterli midir?
Yargıtay uygulamasında genel ifadeler içeren matbu formlar, somut müdahaleye özgü risklerin açıklandığını göstermediği sürece yeterli kabul edilmemektedir.
Aydınlatmanın yapıldığını kim ispat eder?
Aydınlatmanın usulüne uygun yapıldığını ispat yükü hekim ve sağlık kuruluşundadır.
Acil durumlarda onam aranır mı?
Hastanın hayati tehlike altında bulunduğu ve rızasının alınamadığı acil durumlarda onam aranmaksızın gerekli müdahale yapılabilir.
Size Yeterli Bilgi Verilmeden mi Tıbbi Müdahale Yapıldı?
Aydınlatma yükümlülüğünün ihlali, tıbbi müdahale tekniğe uygun olsa bile tazminat sebebi olabilir; onam formlarınızı ve tıbbi kayıtlarınızı birlikte inceleyelim.