Radyoloji Çalışanlarının Çalışma Süresi ve Fazla Mesai

Sağlık iş hukuku bakımından radyoloji bölümlerinde çalışan personelin fazla mesai uygulaması incelenirken, bu alana özgü düzenlemelerin dikkate alınması zaruridir. Zira iyonlaştırıcı radyasyonla çalışmanın insan sağlığı üzerindeki etkileri, kanun koyucuyu bu personel bakımından genel çalışma sürelerinden farklı ve daha kısa süreler belirlemeye sevk etmiştir.

Tarihsel Düzenleme

3153 sayılı Radyoloji, Radyom ve Elektrikle Tedavi ve Diğer Fizyoterapi Müesseseleri Hakkında Kanun 1937 yılında neşredilmiştir. Bu kanuna dayanarak 1939 yılında yürürlüğe konulan Radyoloji, Radyom ve Elektrikle Tedavi Müesseseleri Hakkında Nizamname, bu alandaki çalışma sürelerinin sınırlarını belirlemekteydi.

Nizamname’nin 21. maddesi, “Röntgen ve radyom ile daimi olarak günde beş saatten fazla çalışılamaz. Röntgen muayenehanelerinde pazardan maada ayrıca bir gün daha öğleden sonra tatil yapılmalıdır” hükmünü ihtiva etmektedir. Keza 24. madde, her röntgen mütehassısının veya röntgen ve radyom ile iştigal eden kimsenin senede dört hafta muntazaman devamlı tatil yapmasını mecburi kılmıştır.

2010 Yılındaki Değişiklik

30.01.2010 tarihli Resmî Gazete’de neşredilen 5947 sayılı Üniversite ve Sağlık Personelinin Tam Gün Çalışmasına ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un 9. maddesiyle 3153 sayılı Kanun’a eklenen ek 1. madde, “İyonlaştırıcı radyasyonla teşhis, tedavi veya araştırmanın yapıldığı yerler ile bu iş veya işlemlerde çalışan personelin haftalık çalışma süresi 35 saattir” hükmünü getirmiştir. Böylece bu alandaki haftalık çalışma süresi, nizamnamedeki günlük beş saatlik sınıra göre bir miktar artırılmış; ancak genel kırk beş saatlik sürenin oldukça altında tutulmuştur.

Geçiş Dönemi

Geçiş sürecindeki bir ihtilafı değerlendiren Yargıtay, değişikliğin yürürlüğe girdiği tarihi bir tür milat kabul etmiş; bu tarihten önceki dönemi eski mevzuata, sonraki dönemi ise kanuna eklenen ek madde hükmüne göre değerlendirmiştir. Bu nedenle uzun yıllar radyoloji biriminde çalışmış personelin alacakları hesaplanırken, iki dönemin ayrı ayrı ele alınması gerekir.

Fazla Çalışmanın Hesabı

Radyoloji personeli bakımından haftalık 35 saati aşan çalışmalar, genel kırk beş saatlik sınır aşılmamış olsa dahi fazla çalışma niteliğindedir. Uygulamada sıkça yapılan hata, bu personelin de diğer sağlık çalışanları gibi kırk beş saat üzerinden değerlendirilmesidir. Bilirkişi raporlarında bu hususun gözetilip gözetilmediği mutlaka denetlenmelidir.

İspat

Fazla çalışma yaptığını iddia eden işçi bu iddiasını ispatla yükümlüdür. İşçinin imzasını taşıyan bordro, sahteliği ispat edilinceye kadar kesin delil niteliğindedir. İş yeri kayıtları, giriş çıkış belgeleri ve iç yazışmalar delil niteliğindedir. Yazılı belgelerle ispatın mümkün olmadığı hâllerde tanık beyanları ile sonuca gidilir. Bunun yanında işçinin fiilen yaptığı işin niteliği ve yoğunluğu da gözetilir.