Tutukluluğun Periyodik İncelenmesi
CMK m.108 uyarınca tutukluluk otuzar günlük sürelerle gözden geçirilmelidir; matbu gerekçelerle yapılan incelemeler Anayasa Mahkemesi içtihatlarına göre kişi özgürlüğünü ihlal eder.
Tutuklama, ceza muhakemesinde kişi hürriyetine yönelik en ağır müdahaledir. Henüz suçluluğu sabit olmayan bir kişinin özgürlüğünden yoksun bırakılması, masumiyet karinesi ile toplumun suça karşı korunması arasındaki dengenin en hassas noktasıdır. Bu nedenle kanun koyucu, tutukluluğun bir kez karar verilmekle sürmesine izin vermemiş, belirli aralıklarla yeniden denetlenmesini zorunlu kılmıştır.
Tutuklamanın Şartları
CMK m.100 uyarınca tutuklama kararı verilebilmesi için kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren somut delillerin ve bir tutuklama nedeninin bulunması gerekir. Tutuklama nedenleri; şüpheli veya sanığın kaçması, saklanması veya kaçacağı şüphesini uyandıran somut olguların varlığı ile delilleri yok etme, gizleme, değiştirme veya tanık, mağdur ya da başkaları üzerinde baskı yapılması girişiminde bulunma hususlarında kuvvetli şüphe oluşturan davranışlardır. Ayrıca tutuklamanın işin önemi, verilmesi beklenen ceza veya güvenlik tedbiri ile ölçülü olması gerekir.
Katalog Suç Meselesi
CMK m.100/3’te sayılan katalog suçlarda tutuklama nedeninin var sayılabileceği öngörülmüştür. Ne var ki Anayasa Mahkemesi kararlarında, katalog suç olmasının tek başına tutuklama için yeterli olmadığı, kaçma veya delil karartma tehlikesinin somut olgularla gerekçelendirilmesi gerektiği istikrarlı biçimde vurgulanmaktadır.
Periyodik İnceleme Zorunluluğu
CMK m.108 uyarınca tutukluluğun devamının gerekip gerekmediği soruşturma evresinde en geç otuzar günlük süreler içinde sulh ceza hâkimince incelenir. Kovuşturma evresinde ise mahkeme, her oturumda veya koşullar gerektirdiğinde oturumlar arasında ya da en geç otuzar günlük sürelerde tutukluluğun devamını değerlendirir.
Matbu Gerekçe Sorunu
Bu incelemelerin, somut olaya özgü değerlendirme yapılmaksızın, her dosyada tekrarlanan “mevcut delil durumu, suçun niteliği, tutuklulukta geçen süre” gibi kalıp ifadelerle yapılması, Anayasa Mahkemesi içtihatlarına göre kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkının ihlali sonucunu doğurmaktadır. Zira tutukluluk süresi uzadıkça, tutukluluğun devamını haklı kılacak gerekçelerin de güçlenmesi gerekir.
Savunmanın Yapması Gerekenler
- Her inceleme öncesinde tahliyeyi destekleyen yeni olguların dosyaya sunulması,
- Delillerin toplanmış olması nedeniyle delil karartma ihtimalinin ortadan kalktığının gösterilmesi,
- Adli kontrol tedbirlerinin yeterli olacağının somut olarak açıklanması,
- Matbu gerekçelerle verilen kararlara karşı iki hafta içinde itiraz edilmesi,
- Olağan yollar tüketildiğinde Anayasa Mahkemesine bireysel başvurunun değerlendirilmesi.
Sıkça Sorulan Sorular
Tutukluluk ne sıklıkla incelenir?
CMK m.108 uyarınca soruşturma evresinde en geç otuzar günlük sürelerle sulh ceza hâkimince, kovuşturma evresinde ise her oturumda veya en geç otuzar günlük sürelerde mahkemece incelenir.
Tutuklama için hangi şartlar aranır?
CMK m.100 uyarınca kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren somut delillerin ve kaçma ya da delil karartma gibi bir tutuklama nedeninin bulunması gerekir.
Katalog suç olması tutuklama için yeterli midir?
Hayır. Anayasa Mahkemesi, katalog suç olmasının tek başına yeterli olmadığını, tutuklama nedenlerinin somut olgularla gerekçelendirilmesi gerektiğini vurgulamaktadır.
Matbu gerekçe ne demektir?
Somut olaya özgü değerlendirme yapılmaksızın, her dosyada tekrar edilen genel ifadelerle tutukluluğun devamına karar verilmesidir; bu durum ihlal sonucunu doğurabilir.
Tutukluluk incelemesine karşı itiraz edilebilir mi?
Evet. Tutukluluğun devamına ilişkin kararlara karşı CMK m.268 uyarınca iki hafta içinde itiraz edilebilir.
Yakınınızın Tutukluluğu Matbu Gerekçelerle mi Devam Ettiriliyor?
Her tutukluluk incelemesi, somut gerekçeler talep etmek ve tahliye için yeni olgular sunmak bakımından bir fırsattır; tahliye taleplerinizi ve itirazlarınızı birlikte hazırlayalım.