El Konulan Eşyanın İadesi ve İtiraz
Soruşturma veya kovuşturma için artık gerekli olmayan ya da müsadereye tabi bulunmayan eşya gecikmeksizin iade edilmelidir; ölçüsüz el koyma kararlarına karşı iki hafta içinde itiraz edilebilir.
El koyma, ceza muhakemesi hukukunda koruma tedbiri niteliği taşıyan ve şüpheli ya da sanığın zilyetliğinde bulunan veya suçla bağlantılı olduğu değerlendirilen eşya ve malvarlığı değerleri üzerinde geçici olarak tasarruf yetkisinin kısıtlanması amacıyla uygulanan bir önlemdir. Bu tedbir, mülkiyet hakkına doğrudan müdahale ettiğinden, hukuk devleti ilkesinin bir gereği olarak sıkı denetim mekanizmalarına tabidir.
El Koymanın Şartları
CMK’nın 123 ilâ 134. maddeleri arasında düzenlenen el koyma hükümleri, yargı mercilerine bu tedbirin uygulanmasına dair ciddi bir sorumluluk yüklemektedir. El koyma kararının alınabilmesi için suçla bağlantının somut delillerle ortaya konması ve tedbirin ölçülülük ilkesine uygun olması gerekir. El koyma, ispat aracı olarak yararlı görülen veya müsadereye tabi olan eşya bakımından uygulanabilir.
Karar Yetkisi
CMK m.127 uyarınca el koyma kural olarak hâkim kararıyla yapılır. Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısının, ona da ulaşılamadığı hâllerde kolluk amirinin yazılı emriyle el koyma işlemi yapılabilir. Hâkim kararı olmaksızın yapılan el koyma işlemi, kanunda öngörülen süre içinde görevli hâkimin onayına sunulur; onaylanmayan el koyma hükümsüz kalır.
Ölçülülük Denetimi
Ölçülülük ilkesi kapsamında müdahalenin zorunlu olup olmadığı ve hedeflenen amaca ulaşmak için daha hafif bir tedbirin uygulanabilir olup olmadığı değerlendirilmelidir. Örneğin bir aracın delil olarak incelenmesi gerekiyorsa, incelemenin tamamlanmasından sonra aracın sahibine iadesi gerekir. Kişinin geçimini sağladığı ticari aracın, delil değeri ortadan kalktıktan sonra da aylarca alıkonulması ölçülülük ilkesine aykırıdır.
İade Talebi
CMK m.131 uyarınca soruşturma veya kovuşturma bakımından artık gerekli olmayan veya müsadereye tabi bulunmayan eşya, gecikmeksizin ilgilisine iade edilir. İade talebinde şu hususlar ortaya konulmalıdır:
- Eşyanın delil olarak incelenmesinin tamamlandığı,
- Eşyanın müsadereye tabi olmadığı,
- Eşyanın talep edenin mülkiyetinde olduğunu gösteren belgeler,
- Alıkonulmanın talep eden bakımından doğurduğu zararlar.
İtiraz
El koyma kararına veya iade talebinin reddine karşı CMK m.268 uyarınca iki hafta içinde itiraz edilebilir. İtiraz mercii, kararın şekli şartlara uygunluğunu ve maddi gerekçenin haklılığını birlikte denetlemekle yükümlüdür. İtirazın reddi hâlinde, koşulların değişmesiyle iade talebi yeniden yapılabilir.
Sıkça Sorulan Sorular
El koyma kararını kim verir?
CMK m.127 uyarınca kural olarak hâkim kararıyla, gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısının, ona da ulaşılamıyorsa kolluk amirinin yazılı emriyle el koyma yapılabilir; hâkim kararı olmaksızın yapılan el koyma belirli süre içinde hâkim onayına sunulur.
El konulan eşya ne zaman iade edilir?
CMK m.131 uyarınca soruşturma veya kovuşturma bakımından artık gerekli olmayan veya müsadereye tabi bulunmayan eşya gecikmeksizin iade edilir.
El koyma kararına itiraz süresi nedir?
CMK m.268 uyarınca kararın öğrenilmesinden itibaren iki haftadır.
Üçüncü kişiye ait eşyaya el konulabilir mi?
Suçla bağlantılı olması hâlinde el konulabilir; ancak üçüncü kişi iyi niyetli ise ve eşya delil olarak gerekli değilse iadesi talep edilebilir.
Kovuşturma sonunda eşya ne olur?
Hükümle birlikte müsadereye karar verilmeyen eşyanın sahibine iadesine karar verilir.
Aracınız, Telefonunuz veya Malınız Uzun Süredir İade Edilmiyor mu?
Soruşturma için gerekli olmayan eşyanın iadesi talep edilebilir ve ölçüsüz el koyma kararlarına itiraz edilebilir; iade talebinizi ve itirazınızı birlikte hazırlayalım.