Ceza Duruşmasında Tanık Sorgusunun Planlanması
Hâkim kararını ancak duruşmada tartışılmış delillere dayandırabileceğinden, tutarlı bir savunma anlatısı, çelişki envanteri ve amaca uygun soru tekniği duruşmanın kaderini belirler.
Ceza yargılamasında duruşma, yazılı evrakın okunmasından ibaret bir formalite değil, delillerin doğrudan doğruya mahkeme huzurunda tartışıldığı asli evredir. CMK m.217/1 uyarınca hâkim, kararını ancak duruşmaya getirilmiş ve huzurunda tartışılmış delillere dayandırabilir. Bu ilke, duruşma hazırlığının neden yargılamanın en belirleyici aşaması olduğunu açıklar.
Savunma Anlatısının Oluşturulması
Duruşma stratejisinin ilk adımı, dosyanın bütün hâlinde analiz edilerek bir anlatı oluşturulmasıdır. Savunma tarafının, olayın nasıl gerçekleştiğine dair tutarlı, delillerle uyumlu ve hayatın olağan akışına uygun bir açıklaması bulunmalıdır. Salt iddiayı reddetmekten ibaret bir savunma, boşluğu iddia makamının anlatısıyla doldurur. Mahkemeler, birbiriyle yarışan iki anlatı arasında tercih yaparken tutarlılık ve delil desteği ölçütlerini esas alır.
Çelişki Envanteri
İkinci adım, çelişki envanterinin çıkarılmasıdır. Aynı tanığın kollukta, savcılıkta ve mahkemede verdiği beyanlar arasındaki farklar; tanıklar arasındaki uyumsuzluklar; beyanların fizikî delillerle, kamera görüntüleriyle, HTS kayıtlarıyla ve adli tıp raporlarıyla bağdaşmayan yönleri sistematik biçimde tablolaştırılmalıdır. Duruşmada bir çelişkiyi ortaya koymanın yolu, o beyanın tutanaktaki tam yerini anında gösterebilmekten geçer.
Soru Tekniği
- Kendi tanığımız: Açık uçlu sorularla tanığın olayı kendi sözleriyle anlatmasına imkân tanınır.
- Karşı tarafın tanığı: Kapalı uçlu, tek bir olguya odaklı ve cevabı önceden bilinen sorular tercih edilir.
- Yönlendirici sorulardan kaçınma: Mahkemenin itirazına yol açacak ve tanığın beyanının değerini düşürecek yönlendirmelerden kaçınılmalıdır.
- Tek seferde tek olgu: Birden fazla olguyu birleştiren sorular, tanığın kaçamak cevap vermesine imkân tanır.
Doğrudan Soru Hakkı
CMK m.201 uyarınca Cumhuriyet savcısı, müdafi ve vekil, duruşmada dinlenen tanık, bilirkişi ve diğer kişilere doğrudan soru yöneltebilir. Sanık ve katılan ise sorularını mahkeme başkanı veya hâkim aracılığıyla sorabilir. Bu hakkın etkin kullanılması, delillerin gerçekten duruşmada tartışılmasını sağlar. Soruların reddedilmesi hâlinde bu husus tutanağa geçirilmeli ve gerekirse kanun yolunda ileri sürülmelidir.
Tutanağın Önemi
Duruşmada tanıkların beyanlarının tutanağa doğru ve eksiksiz geçirilmesi büyük önem taşır. Kritik bir cevabın tutanağa eksik veya farklı geçirildiğinin fark edilmesi hâlinde, bu durumun derhâl düzeltilmesi talep edilmelidir. Kanun yolu incelemesi tutanaklar üzerinden yapıldığından, tutanakta yer almayan bir beyanın sonradan ileri sürülmesi mümkün değildir.
Sıkça Sorulan Sorular
Mahkeme hangi delillere dayanarak karar verebilir?
CMK m.217/1 uyarınca hâkim, kararını ancak duruşmaya getirilmiş ve huzurunda tartışılmış delillere dayandırabilir.
Müdafi tanığa doğrudan soru sorabilir mi?
CMK m.201 uyarınca Cumhuriyet savcısı, müdafi ve vekil, duruşmada dinlenen tanıklara doğrudan soru yöneltebilir.
Çelişki envanteri nedir?
Tanıkların farklı aşamalardaki beyanları arasındaki ve beyanlar ile diğer deliller arasındaki tutarsızlıkların sistematik olarak tablolaştırılmasıdır.
Karşı tarafın tanığına nasıl soru sorulmalıdır?
Kapalı uçlu, tek bir olguya odaklı ve cevabı önceden bilinen sorular tercih edilmelidir.
Kendi tanığımıza nasıl soru sorulmalıdır?
Açık uçlu sorularla tanığın olayı kendi sözleriyle anlatmasına imkân tanınmalıdır.
Duruşmanız Yaklaşıyor ve Tanıklar Dinlenecek mi?
Tanık sorgusu, savunmanın duruşmada en etkili olabileceği aşamadır ve önceden planlanmalıdır; dosyanızın çelişki envanterini ve soru listesini birlikte hazırlayalım.