Hukuk Davalarında Zorunlu Arabuluculuk
İş, ticari, tüketici, kira, ortaklığın giderilmesi, kat mülkiyeti ve komşu hukuku gibi uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır; başvurulmadan açılan dava usulden reddedilir.
Hukuk davaları, bireyler ile tüzel kişiler arasında doğan uyuşmazlıkların yargı mercileri önünde çözüme kavuşturulmasını amaçlayan süreçlerdir. Ancak mahkemelerin iş yükünün artması ve yargılamaların uzaması, kanun koyucuyu alternatif uyuşmazlık çözüm yollarını güçlendirmeye yöneltmiştir. Bu çerçevede pek çok uyuşmazlık türünde dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması zorunlu hâle getirilmiştir.
Dava Şartı Olarak Arabuluculuk
Kanunda sayılan uyuşmazlıklarda arabulucuya başvurulmuş olunması dava şartıdır. Arabulucuya başvurulmadan dava açılması hâlinde, dava herhangi bir işlem yapılmaksızın dava şartı yokluğu nedeniyle usulden reddedilir. Bu nedenle dava açmadan önce uyuşmazlığın zorunlu arabuluculuk kapsamında olup olmadığının tespiti büyük önem taşır.
Zorunlu Arabuluculuk Kapsamındaki Uyuşmazlıklar
- Kanuna, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi veya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade talepli davalar,
- Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepli ticari davalar,
- Tüketici hakem heyetinin görev alanı dışında kalan tüketici uyuşmazlıkları,
- Kira ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıklar,
- Taşınır ve taşınmaz mallar ile ortaklığın giderilmesine ilişkin uyuşmazlıklar,
- Kat mülkiyeti ve komşu hukukundan doğan uyuşmazlıklar.
Bu kapsamın her bir uyuşmazlık türü bakımından kanunda öngörülen istisnaları bulunduğundan somut olayın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Sürecin İşleyişi
Başvuru, karşı tarafın yerleşim yerindeki veya uyuşmazlığa ilişkin yetkili mahkemenin bulunduğu yerdeki arabuluculuk bürosuna yapılır. Arabulucu, kanunda öngörülen süre içinde tarafları toplantıya davet eder ve müzakereleri yürütür. Süreç sonunda anlaşma sağlanırsa anlaşma belgesi, anlaşma sağlanamazsa son tutanak düzenlenir. Son tutanak, dava dilekçesine eklenmesi gereken belgedir.
Anlaşmanın Hukuki Niteliği
Taraflar ve avukatlarıyla arabulucunun birlikte imzaladığı anlaşma belgesi, icra edilebilirlik şerhi aranmaksızın ilam niteliğinde belge sayılır. Bu nedenle anlaşma belgesinin içeriği dikkatle hazırlanmalı, ödeme tarihleri, miktarlar ve ödenmemesi hâlinde doğacak sonuçlar açıkça belirlenmelidir.
İlk Toplantıya Katılmama
Taraflardan birinin geçerli bir mazereti olmaksızın ilk toplantıya katılmaması nedeniyle arabuluculuk faaliyetinin sona ermesi hâlinde, bu taraf davada kısmen veya tamamen haklı çıksa bile yargılama giderlerinin tamamından sorumlu tutulur ve lehine vekâlet ücretine hükmedilmez. Bu yaptırım, arabuluculuk sürecinin ciddiyetle yürütülmesini teşvik etmektedir.
Sıkça Sorulan Sorular
Zorunlu arabuluculuk nedir?
Kanunda sayılan uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmasının dava şartı olarak öngörülmesidir.
Hangi uyuşmazlıklarda zorunludur?
İşçi ve işveren uyuşmazlıklarının önemli bir kısmında, ticari davalarda para alacakları bakımından, tüketici uyuşmazlıklarında, kira ilişkisinden doğan uyuşmazlıklarda, ortaklığın giderilmesi, kat mülkiyeti ve komşu hukukundan doğan uyuşmazlıklarda zorunludur.
Arabulucuya başvurmadan dava açılırsa ne olur?
Dava, dava şartı yokluğu nedeniyle usulden reddedilir.
Arabuluculuk anlaşması bağlayıcı mıdır?
Evet. Taraflar ve avukatlarıyla arabulucunun birlikte imzaladığı anlaşma belgesi icra edilebilirlik şerhi aranmaksızın ilam niteliğinde belge sayılır.
İlk toplantıya katılmamanın sonucu nedir?
Geçerli bir mazereti olmaksızın ilk toplantıya katılmayan taraf, davada kısmen veya tamamen haklı çıksa bile yargılama giderlerinin tamamından sorumlu tutulur ve lehine vekâlet ücretine hükmedilmez.
Davanızdan Önce Arabulucuya Başvurmanız mı Gerekiyor?
Zorunlu arabuluculuk sürecindeki tutum ve imzalanan anlaşma ilam niteliğinde sonuç doğurabilir; görüşmelere hazırlık ve temsiliniz için bize ulaşın.