İdari İşlemlere Karşı İptal Davası

Hukuk devletinin temel güvencelerinden biri, idarenin her türlü eylem ve işlemine karşı yargı yolunun açık olmasıdır. Anayasa’nın 125. maddesi bu güvenceyi açıkça düzenlemektedir. İdari yargıda en sık başvurulan dava türü, idari işlemlerin hukuka uygunluğunun denetlendiği iptal davasıdır.

İptal Davasının Unsurları

İYUK m.2 uyarınca iptal davası, idari işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve amaç yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafından açılan davadır. Bu beş unsurun her biri ayrı bir denetim alanı oluşturur:

• Yetki: İşlemi tesis eden makamın buna yetkili olup olmadığı,
• Şekil: Kanunda öngörülen usul ve şekil kurallarına uyulup uyulmadığı,
• Sebep: İşlemin dayandığı maddi ve hukuki sebeplerin gerçekten var olup olmadığı,
• Konu: İşlemin doğurduğu hukuki sonucun mevzuata uygunluğu,
• Amaç: İşlemin kamu yararı amacıyla tesis edilip edilmediği.

Dava Açma Süresi

İYUK m.7 uyarınca dava açma süresi, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hâllerde idare mahkemelerinde altmış, vergi mahkemelerinde otuz gündür. Süre, yazılı bildirim tarihinden itibaren başlar. Bu süre hak düşürücü niteliktedir; süresi geçirilen dava, esası incelenmeksizin reddedilir.

İdari Başvuru

İYUK m.11 uyarınca ilgililer tarafından idari dava açılmadan önce idari işlemin kaldırılması, geri alınması, değiştirilmesi veya yeni bir işlem yapılması üst makamdan, üst makam yoksa işlemi yapmış olan makamdan dava açma süresi içinde istenebilir. Bu başvuru, işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurur. Başvurunun reddi veya kanunda öngörülen süre içinde cevap verilmemesi hâlinde, dava açma süresi kalan kısmıyla yeniden işlemeye başlar.

Yürütmenin Durdurulması

İptal davasının açılması, işlemin uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz. İYUK m.27 uyarınca idari işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ve idari işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartlarının birlikte gerçekleşmesi durumunda, gerekçe gösterilerek yürütmenin durdurulmasına karar verilebilir. Özellikle yıkım, sınır dışı etme veya meslekten çıkarma gibi işlemlerde bu talep hayati önem taşır.