İddianamenin İadesi Kurumu

İddianame, kamu davasını açan ve yargılamanın sınırlarını belirleyen temel belgedir. Eksik veya kanuna aykırı düzenlenen bir iddianame, yargılamanın sağlıklı yürütülmesini engeller ve sanığın savunma hakkını zayıflatır. Ceza Muhakemesi Kanunu, bu tür iddianamelerin mahkeme tarafından savcılığa geri gönderilmesine imkân tanıyan iddianamenin iadesi kurumunu düzenlemiştir.

Kanuni Düzenleme

CMK m.174 uyarınca mahkeme, soruşturma evresine ilişkin bütün belgeleri inceledikten sonra eksik veya hatalı hususların belirtilmesi suretiyle, iddianamenin mahkemeye verildiği tarihten itibaren on beş gün içinde iddianamenin iadesine karar verebilir. Bu inceleme, kovuşturma evresinin başlamasından önce bir ön denetim işlevi görür.

İade Sebepleri

• CMK m.170’e aykırı olarak düzenlenen, yani kanunda öngörülen zorunlu unsurları içermeyen iddianameler,
• Suçun sübutuna doğrudan etki edecek mutlak nitelikteki bir delil toplanmadan düzenlenen iddianameler,
• Soruşturulması izin veya talebe bağlı suçlarda izin veya talep alınmadan düzenlenen iddianameler,
• Ön ödeme veya uzlaştırma usulü uygulanmadan düzenlenen iddianameler.

İade Sebebi Olmayan Hâller

CMK m.174/2 uyarınca suçun hukuki nitelendirilmesi nedeniyle iddianame iade edilemez. Ayrıca delillerin takdiri mahkemeye aittir; mahkeme, delillerin yetersiz olduğu gerekçesiyle iddianameyi iade edemez. İade ancak sübuta doğrudan etki edecek ve toplanmaması yargılamayı esastan sakatlayacak mutlak nitelikteki deliller bakımından mümkündür.

Savunma Bakımından Önemi

İddianamenin iadesi, mahkemenin resen yaptığı bir inceleme olmakla birlikte, şüphelinin müdafiinin bu süre içinde mahkemeye iddianamedeki eksiklikleri bildirmesi faydalı olabilir. Özellikle şüphelinin lehine olan ve toplanması talep edildiği hâlde toplanmayan delillerin bulunması, etkili bir iade gerekçesi oluşturabilir. Yetersiz gerekçelendirilmiş bir iddianame ile kovuşturmaya başlanması, savunma hakkının özünü zedeleyebilir.