Arama Kararı ve Aramanın Hukuka Uygunluğu

Arama, ceza muhakemesinde konut dokunulmazlığı ve özel hayatın gizliliği gibi temel haklara doğrudan müdahale eden bir koruma tedbiridir. Bu nedenle kanun koyucu, aramanın hangi koşullarda, kimin kararıyla ve nasıl yapılacağını ayrıntılı biçimde düzenlemiştir. Uygulamada hukuka aykırı delil itirazlarının en sık yoğunlaştığı alan da aramadır.

Arama Kararı

CMK m.116 ve devamı uyarınca arama, kural olarak hâkim kararıyla yapılır. Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısının yazılı emriyle, savcıya ulaşılamadığı hâllerde ise kolluk amirinin yazılı emriyle arama yapılabilir. Ancak konutta, iş yerinde ve kamuya açık olmayan kapalı alanlarda arama kolluk amirinin emriyle yapılamaz; bu yerlerde hâkim kararı veya savcı emri zorunludur.

Kararın İçeriği

Arama kararında veya emrinde aramanın nedenini oluşturan fiil, aranılacak kişi, aramanın yapılacağı konutun adresi veya diğer yer ya da eşya ile kararın geçerli olacağı zaman süresi açıkça gösterilmelidir. Bu unsurların bulunmaması veya genel ifadelerle yetinilmesi, kararı hukuka aykırı kılar. Keza kararın kapsamının aşılması, örneğin yalnızca belirli bir dairede arama yapılmasına karar verilmişken binanın diğer bölümlerinin de aranması, aykırılık hâlidir.

Usul Güvenceleri

• Tanık şartı: CMK m.119/4 uyarınca Cumhuriyet savcısı hazır bulunmaksızın konut, iş yeri veya diğer kapalı yerlerde arama yapılabilmesi için o yer ihtiyar heyetinden veya komşulardan iki kişinin bulundurulması zorunludur.
• Gece araması yasağı: CMK m.118 uyarınca konut, iş yeri ve kamuya açık olmayan kapalı alanlarda gece vakti arama yapılamaz; suçüstü hâli, gecikmesinde sakınca bulunan hâl ve kaçak hükümlü veya tutuklunun yeniden yakalanması istisnadır.
• Tutanak: Arama sonucunda tutanak düzenlenmeli, ele geçirilen eşya ayrıntılı biçimde gösterilmeli ve tutanak hazır bulunanlarca imzalanmalıdır.

Denetlenmesi Gereken Hususlar

Savunma bakımından tanıkların gerçekten hazır bulunup bulunmadığı, tutanağı imzalayanların kimliği, aramanın saati ve kararın kapsamına uyulup uyulmadığı ayrı ayrı incelenmelidir. Tutanakta yer alan ifadeler ile kamera kayıtları ve tanık beyanları arasındaki çelişkiler, aramanın hukuka aykırılığının ispatında önemli rol oynar.

Sonuç

Hukuka aykırı bir aramada ele geçirilen deliller hükme esas alınamaz. Bu nedenle aramaya ilişkin her ayrıntının titizlikle denetlenmesi, savunmanın en etkili araçlarından biridir.