Maaş Haczi ve Haczedilemeyen Mallar

Cebrî icra, alacaklının hakkına kavuşmasını sağlarken borçlunun ve ailesinin insan onuruna yaraşır bir yaşam sürdürmesini de gözetmek zorundadır. Bu denge, İcra ve İflas Kanunu’ndaki haczedilmezlik kurallarıyla sağlanmaktadır. Borçlunun her malı haczedilemez; kanun, bazı mal ve hakları sosyal amaçlarla cebrî icranın dışında bırakmıştır.

Haczedilemeyen Mallar

İİK m.82 uyarınca haczedilemeyen başlıca mallar şunlardır:

• Borçlu ve aile fertleri için lüzumlu olan ev eşyası,
• Borçlunun haline münasip evi,
• Borçlunun mesleğini sürdürebilmesi için gerekli olan araç ve gereçler,
• Çiftçinin kendisinin ve ailesinin geçimi için zorunlu arazisi, hayvanları ve tarım aletleri,
• Kanunlarda haczedilemeyeceği belirtilen diğer mal ve haklar.

Maaş ve Ücret Haczi

İİK m.83 uyarınca maaşlar, ücretler, emekli maaşları ve benzeri gelirler, icra müdürü tarafından borçlunun ve ailesinin geçimi için zorunlu olan miktar ayrıldıktan sonra haczedilebilir. Haczedilecek miktar kural olarak maaşın dörtte birinden az olamaz. Birden fazla haciz bulunması hâlinde, hacizler sıraya konur ve önceki haciz bitmeden sonraki hacze geçilmez. Nafaka alacakları ise bu sıralamadan önce gelir.

Emekli Maaşı

Sosyal güvenlik mevzuatı uyarınca emekli maaşları kural olarak haczedilemez. Ancak nafaka borçları ve sosyal güvenlik kurumunun kendi alacakları bu kuralın istisnasıdır. Borçlunun haczi kabul ettiğine dair açık muvafakati de uygulamada tartışma konusu olmakta olup Yargıtay, muvafakatin haciz anında ve takibe özgü verilmesini aramaktadır.

Şikâyet Yolu

Haczedilemeyecek bir malın haczedilmesi hâlinde borçlu, İİK m.16 uyarınca haczin öğrenilmesinden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesine şikâyette bulunabilir. Haline münasip ev ve zaruri ev eşyası gibi borçlunun kendisi ve ailesinin yaşamıyla doğrudan ilgili hâllerde süreye ilişkin kurallar ayrıca değerlendirilir. Şikâyet dilekçesine malın borçlunun yaşamı veya mesleği için zorunlu olduğunu gösteren belgeler eklenmelidir.

Netice

Haczedilmezlik kuralları, borçlunun borçlarını ödeyememesi nedeniyle temel yaşam imkânlarından yoksun kalmasını önleyen sosyal bir güvencedir. Ancak bu güvence, borçlunun mal kaçırma amacıyla kötüye kullanabileceği bir araç değildir; mahkemeler her somut olayda borçlunun gerçek ihtiyacını esas alır.