Sınır Dışı Etmede Geri Gönderme Yasağı
6458 sayılı Kanun m.4 uyarınca hiç kimse işkenceye, insanlık dışı veya onur kırıcı ceza ya da muameleye maruz kalacağı veya hayatının tehdit altında olacağı bir yere gönderilemez; bu ilke sınır dışı etme kararlarının hukuka uygunluk denetiminde belirleyicidir.
Yabancılar hukuku, bir devletin ülkesinde bulunan yabancıların giriş, ikamet, çalışma ve sınır dışı edilmesine ilişkin kuralları düzenleyen bir hukuk dalıdır. Devletlerin yabancıların ülkeye girişini ve ülkede kalışını düzenleme yetkisi bulunmakla birlikte, bu yetki uluslararası insan hakları hukukunun temel ilkeleriyle sınırlıdır. Bu ilkelerin en önemlisi geri gönderme yasağıdır.
Mevzuatın Temel Kaynağı
Türkiye’de yabancılar hukukunun temel kaynağı 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’dur. Kanunun 4. maddesi uyarınca bu Kanun kapsamındakiler, işkenceye, insanlık dışı veya onur kırıcı ceza veya muameleye maruz kalacağı veya ırkı, dini, tabiiyeti, belli bir toplumsal gruba mensubiyeti veya siyasi düşüncesi dolayısıyla hayatının veya özgürlüğünün tehdit altında olacağı bir yere gönderilemez.
Uluslararası Dayanak
Geri gönderme yasağı, 1951 tarihli Mültecilerin Hukuki Statüsüne İlişkin Cenevre Sözleşmesi’nin 33. maddesinde ve İşkenceye Karşı Sözleşme’de düzenlenmiştir. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ise Sözleşme’nin 3. maddesindeki işkence ve kötü muamele yasağını, kişinin bu tür muameleye maruz kalma riski bulunan bir ülkeye gönderilmemesini de kapsayacak şekilde yorumlamaktadır. Bu yasak mutlak niteliktedir ve kişinin işlediği suçlar veya güvenlik gerekçeleriyle dahi istisna kabul etmez.
Sınır Dışı Kararlarının Denetimi
- Sınır dışı etme kararına karşı tebliğden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesine başvurulabilir,
- Dava süresi içinde ve dava sonuçlanıncaya kadar kural olarak sınır dışı etme işlemi uygulanmaz,
- Mahkeme, yabancının ülkesine dönmesi hâlinde maruz kalacağı gerçek riski değerlendirir,
- Uluslararası kuruluşların ülke raporları ve yabancının kişisel durumu dikkate alınır.
Yargı Denetiminin Rolü
Geri gönderme yasağının etkili biçimde uygulanabilmesi, sınır dışı etme kararlarının bağımsız bir yargı merciince süratle ve ayrıntılı olarak denetlenmesine bağlıdır. Yabancının ileri sürdüğü risklerin soyut değil, somut ve kişiye özgü olarak değerlendirilmesi gerekir. Mahkemenin bu değerlendirmeyi yapmaksızın verdiği ret kararları, Anayasa Mahkemesi ve AİHM önünde ihlal kararlarına konu olmaktadır.
Sıkça Sorulan Sorular
Geri gönderme yasağı nedir?
6458 sayılı Kanun m.4 uyarınca kimsenin işkenceye, insanlık dışı veya onur kırıcı ceza ya da muameleye maruz kalacağı veya ırkı, dini, tabiiyeti, belli bir toplumsal gruba mensubiyeti veya siyasi düşüncesi dolayısıyla hayatının veya özgürlüğünün tehdit altında olacağı bir yere gönderilememesidir.
Bu ilkenin istisnası var mıdır?
İşkence ve kötü muamele yasağı bakımından mutlak bir ilkedir; Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi m.3 kapsamında hiçbir istisna kabul edilmez.
Sınır dışı etme kararına karşı dava süresi nedir?
6458 sayılı Kanun m.53 uyarınca kararın tebliğinden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesine başvurulabilir.
Dava açılması sınır dışı etmeyi durdurur mu?
Kanunda öngörülen istisnalar saklı kalmak kaydıyla dava süresi içinde ve dava açılması hâlinde yargılama sonuçlanıncaya kadar yabancı sınır dışı edilmez.
Mahkeme neleri değerlendirir?
Yabancının ülkesindeki gerçek risk, kişisel durumu, aile bağları ve ülkesindeki insan hakları durumuna ilişkin güvenilir raporlar değerlendirilir.
Ülkenize Dönmeniz Hâlinde Hayatınızın Tehlikede Olduğunu mu Düşünüyorsunuz?
Geri gönderme yasağı sınır dışı etme kararlarına karşı en güçlü güvencedir ve dava süresi çok kısadır; kararınızı ve ülkenizdeki riskleri derhâl birlikte değerlendirelim.