Borçlar Kanunu’nda Kötüniyet ve Haklı Sebepsiz Fesih Tazminatı
İş Kanunu kapsamı dışındaki çalışanlar bakımından kötüniyetli fesihte bildirim süresi ücretinin üç katı, haklı sebep olmaksızın derhâl fesihte ise ayrıca altı aylık ücreti aşmayan bir tazminat öngörülmüştür.
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, İş Kanunu kapsamı dışında kalan çalışanlar bakımından, fesih hakkının kötüye kullanılmasına ve haklı bir sebep olmaksızın yapılan derhâl fesihlere karşı önemli tazminat güvenceleri getirmiştir. Bu düzenlemeler, havayolları çalışanları gibi uzun yıllar İş Kanunu’nun korumasından yararlanamayan çalışanlar bakımından ayrı bir önem taşımaktadır.
Kötüniyet Tazminatı
Türk Borçlar Kanunu uyarınca fesih hakkının kötüye kullanıldığı hâllerde işveren, işçiye fesih bildirim süresine ait ücretin üç katı tutarında tazminat ödemekle yükümlüdür. Örneğin işçinin bir hakkını aramasına tepki olarak, sendikal faaliyeti nedeniyle veya şikâyette bulunduğu için sözleşmesinin feshedilmesi bu kapsamda değerlendirilebilir. Havayolları çalışanları açısından bu düzenlemenin, Kanun ile getirilen en önemli düzenlemelerden biri olduğu görüş ve kanaati hâsıl olmuştur.
Haklı Sebep Olmaksızın Derhâl Fesih
TBK m.438 uyarınca işveren, haklı sebep olmaksızın hizmet sözleşmesini derhâl feshederse işçi:
- Belirsiz süreli sözleşmelerde fesih bildirim süresine,
- Belirli süreli sözleşmelerde ise sözleşme süresine
uyulmaması nedeniyle, bu sürelere uyulmuş olsaydı kazanabileceği miktarı tazminat olarak isteyebilir. Bunun yanında hâkim, bütün durum ve koşulları göz önünde tutarak, miktarını serbestçe belirleyeceği bir tazminatın işçiye ödenmesine karar verebilir. Ancak bu tazminat, işçinin altı aylık ücretinden fazla olamaz.
Uygulamadaki Önemi
Bu düzenlemeler dikkate alındığında, on yıllık süre sonunda bildirim süresine uyularak fesih yapılması hakkı her ne kadar uygulamada firmaların lehine sonuçlar doğurabilecek gibi görünse de, diğer hükümlerle getirilen düzenlemelerin çalışanlara son derece önemli haklar sağladığı görülmektedir. Önceki dönemlerde İş Kanunu kapsamında bulunulmaması nedeniyle yaşanan mağduriyetlerin önemli bir kısmının önüne bu suretle geçilmiştir.
Fesih Sonrası Yapılması Gerekenler
- Fesih bildiriminin ve gerekçesinin yazılı olarak alınması,
- Feshin kötüniyetli olduğunu gösteren olayların ve tarihlerin belgelenmesi,
- Bordro, puantaj ve ücret belgelerinin muhafaza edilmesi,
- Toplu iş sözleşmesinin ilgili hükümlerinin incelenmesi,
- Görevli mahkemenin ve dava şartı arabuluculuğun uygulanıp uygulanmayacağının tespiti.
Sıkça Sorulan Sorular
Kötüniyet tazminatı ne zaman doğar?
Fesih hakkının kötüye kullanıldığı hâllerde işveren, işçiye fesih bildirim süresine ait ücretin üç katı tutarında tazminat ödemekle yükümlüdür.
Haklı sebep olmaksızın derhâl fesihte işçi ne talep edebilir?
TBK m.438 uyarınca bildirim süresine uyulsaydı kazanacağı miktarı ve ayrıca hâkimin serbestçe belirleyeceği, altı aylık ücreti aşmayan bir tazminatı isteyebilir.
Belirli süreli sözleşmede derhâl fesihte ne olur?
İşçi, sözleşme süresine uyulsaydı kazanacağı miktarı tazminat olarak isteyebilir.
Hâkim tazminatı belirlerken neyi gözetir?
Bütün durum ve koşulları, özellikle feshin biçimini, işçinin kıdemini ve tarafların kusurunu gözetir.
Bu tazminatlar İş Kanunu’ndaki kıdem tazminatının yerine geçer mi?
Hayır. Bunlar Borçlar Kanunu’na özgü tazminatlardır; İş Kanunu’ndaki kıdem tazminatı rejimi bu çalışanlar bakımından doğrudan uygulanmaz.
Sözleşmeniz Haklı Bir Sebep Olmaksızın Derhâl mi Feshedildi?
Borçlar Kanunu kapsamındaki kötüniyet ve haklı sebepsiz fesih tazminatları önemli güvenceler sağlar; talep edebileceğiniz alacakları ve dava stratejisini birlikte belirleyelim.