Yok Hükmündeki İdari İşlem
Ağır ve açık bir yetki gaspı veya ağır şekil eksikliği taşıyan idari işlemler yok hükmündedir; bu işlemler hiçbir hukuki sonuç doğurmaz ve bunlara karşı dava açma süresi aranmaksızın her zaman yargı yoluna başvurulabilir.
İdari işlemler, hukuka uygunluk karinesinden yararlanır ve iptal edilinceye kadar hukuki sonuç doğurur. Bu karine, idari işlemlerin hukuka aykırı olsalar bile süresinde dava açılmadıkça kesinleşmesi sonucunu doğurur. Ancak bazı idari işlemler o kadar ağır ve açık hukuka aykırılıklar taşır ki, bunların hukuk düzeninde hiç var olmamış sayılması gerekir. Bu işlemler, yok hükmündeki idari işlemlerdir.
Yokluk Sebepleri
- Fonksiyon gaspı: İdarenin yargı veya yasama yetkisine giren bir alanda işlem yapması; örneğin idarenin mülkiyet uyuşmazlığını kendisi karara bağlaması,
- Ağır yetki gaspı: İdari işlemi yapma yetkisi bulunmayan bir kişi veya makam tarafından tesis edilmesi; örneğin hiçbir yetkisi olmayan bir görevlinin işlem yapması,
- Ağır şekil eksikliği: İşlemin varlığını ortadan kaldıracak ölçüde temel şekil kurallarına aykırılık; örneğin imzasız bir işlem,
- Yargı kararlarını yok sayan işlemler: İptal kararının uygulanmaması veya aynı içerikte yeni bir işlem tesis edilmesi.
Sonuçları
Yok hükmündeki idari işlemler hiçbir hukuki sonuç doğurmaz. Bu işlemler, ilgililere karşı uygulanamaz ve bunlara uyma yükümlülüğü yoktur. Yok hükmündeki işlemlere karşı dava açma süresi aranmaz; ilgililer her zaman yokluğun tespitini isteyebilir. Danıştay, yok hükmündeki işlemlere karşı süre şartı aranmaksızın açılan davaları esastan incelemektedir.
İptal Edilebilir İşlemden Farkı
İptal edilebilir işlemler, yetki, şekil, sebep, konu ve amaç unsurlarından birinde hukuka aykırılık taşıyan, ancak bu aykırılık yokluk derecesine ulaşmayan işlemlerdir. Bu işlemler, iptal edilinceye kadar hukuki sonuç doğurur ve dava açma süresi içinde dava açılmazsa kesinleşir. Yokluk ise istisnai bir kurumdur ve dar yorumlanır. Uygulamada idari işlemlerin büyük çoğunluğu, hukuka aykırı olsa bile yok hükmünde değil, iptal edilebilir niteliktedir.
Dikkat Edilmesi Gereken Husus
Yokluk iddiası, dava açma süresini kaçırmış kişiler bakımından son bir imkân gibi görünse de, mahkemeler bu iddiayı sıkı ölçütlerle değerlendirmektedir. Bu nedenle bir idari işlemin hukuka aykırı olduğu düşünülüyorsa, yokluk iddiasına güvenilmeden dava açma süresi içinde iptal davası açılması en güvenli yoldur.
Sıkça Sorulan Sorular
Yok hükmündeki idari işlem nedir?
Hukuka aykırılığı o kadar ağır ve açık olan idari işlemlerdir ki, hukuk düzeninde hiç var olmamış sayılırlar.
Hangi hâller yokluk sebebidir?
Fonksiyon gaspı ve ağır yetki gaspı gibi ağır ve açık yetki sakatlıkları ile işlemin varlığını ortadan kaldıracak ağır şekil eksiklikleri yokluk sebebidir.
Fonksiyon gaspı nedir?
İdarenin yargı veya yasama alanına giren bir işlem yapması ya da yargı kararını yok sayacak şekilde işlem tesis etmesidir.
Yok hükmündeki işleme karşı dava süresi var mıdır?
Hayır. Yok hükmündeki işlemlere karşı dava açma süresi aranmaz ve her zaman yokluğun tespiti istenebilir.
Yok hükmündeki işlem uygulanabilir mi?
Hayır. Bu işlemler hiçbir hukuki sonuç doğurmaz ve ilgililere karşı uygulanamaz.
Hakkınızda Tesis Edilen Bir İşlemin Hiç Hukuki Değeri Olmadığını mı Düşünüyorsunuz?
Yokluk iddiası dava süresini kaçırmış olsanız bile işlemin hukuki etkisini ortadan kaldırabilir; işlemi ve tesis eden makamın yetkisini birlikte tetkik edelim.