Dijital Delil Toplamada CMK m.134 Güvenceleri
Bilgisayar, telefon ve kütüklerde arama, kopyalama ve el koyma işlemleri CMK m.134’te öngörülen karar, yedekleme ve kopyanın verilmesi güvencelerine uygun yapılmadıkça elde edilen veriler hukuka aykırıdır.
Dijital çağda bireylerin yaşamlarının büyük bir kısmı elektronik cihazlara entegre hâle gelmiş; ceza yargılamalarında delil elde etme süreci de bu dönüşüme paralel olarak gelişmiştir. Telefonlar ve bilgisayarlar, kişinin yazışmalarından fotoğraflarına, konum bilgilerinden finansal işlemlerine kadar en mahrem verilerini barındırır. Bu nedenle bu cihazlar üzerinde yapılan incelemelerin hukuka uygun yöntemlerle gerçekleştirilmesi, adil yargılanma hakkının korunması bakımından hayati öneme sahiptir.
Arama Kararı
CMK m.134/1 uyarınca suç dolayısıyla yapılan soruşturmada, somut delillere dayanan kuvvetli şüphe sebeplerinin varlığı ve başka surette delil elde etme imkânının bulunmaması hâlinde, hâkim tarafından şüphelinin kullandığı bilgisayar ve bilgisayar programları ile bilgisayar kütüklerinde arama yapılmasına, bilgisayar kayıtlarından kopya çıkarılmasına, bu kayıtların çözülerek metin hâline getirilmesine karar verilir. Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısı da bu yönde karar verebilir; bu karar kanunda öngörülen süre içinde hâkim onayına sunulur.
Yedekleme ve Kopya
El koyma işlemi sırasında sistemdeki bütün verilerin yedeklemesi yapılır. Bu yedekten bir kopya çıkarılarak, talep etmesi hâlinde şüpheliye veya vekiline verilir ve bu husus tutanağa geçirilerek imza altına alınır. Bu güvence, savunmanın delile erişimini ve bağımsız bir inceleme yaptırabilmesini sağlar. Yedekleme sırasında alınan hash değerleri ise verinin sonradan değiştirilmediğinin teknik teminatıdır.
Sık Karşılaşılan Aykırılıklar
- Hâkim kararı veya onayı bulunmaksızın cihazın incelenmesi,
- Kararın kapsamı dışındaki verilerin, örneğin başka suçlara ilişkin dosyaların incelenmesi,
- Yedekleme yapılmadan doğrudan orijinal cihaz üzerinde inceleme yapılması,
- Hash değerlerinin alınmaması veya tutanağa geçirilmemesi,
- Şüpheliye kopya verilmemesi.
Orantılılık Denetimi
Elektronik cihazlar üzerinde yapılan incelemelerde değerlendirme yalnızca şekli bir usul kontrolüyle sınırlı kalmamalıdır. Kişisel verilerin korunması ve özel hayatın gizliliği ilkeleri çerçevesinde maddi bir denetim de yapılmalıdır. Soruşturma konusu suçla ilgisi bulunmayan veri setlerinin incelenmesi ve dosyaya alınması, orantılılık ilkesine aykırıdır.
Cihazın İadesi
Şifrenin çözülememesinden dolayı içeriğine girilemeyen veya gizlenmiş bilgilere ulaşılamayan cihazlara el konulabilir. Ancak çözümün yapılması ve gerekli kopyaların alınmasından sonra el konulan cihazlar gecikmeksizin iade edilir. Uzun süre iade edilmeyen cihazlar bakımından iade talebinde bulunulması ve reddi hâlinde itiraz yoluna başvurulması gerekir.
Sıkça Sorulan Sorular
Bilgisayar ve telefonlarda arama kim tarafından kararlaştırılır?
CMK m.134 uyarınca suç dolayısıyla yapılan soruşturmada başka surette delil elde etme imkânının bulunmaması hâlinde hâkim kararıyla yapılabilir; gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısı da karar verebilir ve bu karar hâkim onayına sunulur.
El konulan cihazdan yedek alınması zorunlu mudur?
Evet. CMK m.134 uyarınca el koyma işlemi sırasında sistemdeki bütün verilerin yedeklemesi yapılır.
Şüpheliye kopya verilmesi gerekir mi?
Evet. Alınan yedekten bir kopya çıkarılarak, talep etmesi hâlinde şüpheliye veya vekiline verilir ve bu husus tutanağa geçirilir.
Hash değeri neden önemlidir?
Yedekleme sırasında alınan hash değeri, verinin sonradan değiştirilmediğinin teknik güvencesidir.
İnceleme sonrasında cihaz iade edilir mi?
Şifrenin çözülememesi nedeniyle el konulan cihazlar, çözümün yapılması ve gerekli kopyaların alınmasından sonra gecikmeksizin iade edilir.
Telefonunuza veya Bilgisayarınıza El mi Konuldu?
CMK m.134 güvencelerine uyulmadan yapılan incelemeler delili hukuka aykırı kılar; el koyma kararını, imaj alma sürecini ve inceleme raporunu birlikte tetkik edelim.