Boşanmada Velayet ve Çocuğun Üstün Yararı
Boşanma davasında velayet, ebeveynlerin haklarına göre değil çocuğun üstün yararına göre belirlenir; mahkeme çocuğun yaşını, bakım ihtiyacını, ebeveynlerin koşullarını ve idrak çağındaki çocuğun görüşünü birlikte değerlendirir.
Boşanmakta olan eşler bakımından müşterek çocukların velayeti, boşanma kararını verecek mahkeme tarafından karara bağlanır. Kanun koyucu bu konuda ebeveynlerin haklarını değil, çocuğun üstün yararını önceler. Bu nedenle velayet, kamu düzenini ilgilendiren bir müessese mahiyetinde telakki edilmekte ve hâkim tarafların talepleriyle bağlı olmaksızın resen değerlendirme yapmaktadır.
Değerlendirme Ölçütleri
- Çocuğun yaşı ve anne bakımına muhtaç olup olmadığı,
- Ebeveynlerin çocuğa ayırabileceği zaman ve bakım imkânları,
- Çocuğun okul, çevre ve kardeşleriyle bağlarının korunması,
- Ebeveynlerin sağlık durumu ve yaşam koşulları,
- Ebeveynlerden birinin şiddet, bağımlılık veya ihmal gibi olumsuz davranışları,
- İdrak çağındaki çocuğun kendi görüşü.
Sosyal İnceleme Raporu
Mahkeme, velayet konusunda karar vermeden önce aile mahkemesi uzmanları aracılığıyla sosyal inceleme raporu aldırır. Pedagog veya sosyal çalışmacı, ebeveynlerin ev ortamını, yaşam koşullarını ve çocukla ilişkilerini inceler. Bu rapor mahkemenin kanaatinin oluşmasında başat rol oynar; ancak hâkimi bağlamaz.
Boşanma Davasının Kusuru ile İlişkisi
Boşanmada kusurlu olan ebeveynin velayeti alamayacağı yönünde genel bir kural yoktur. Bir eşin evlilik birliğindeki kusuru, örneğin sadakatsizliği, çocuğa karşı iyi bir ebeveyn olmadığı anlamına gelmez. Ancak şiddet ve çocuğun önünde gerçekleşen ağır olaylar gibi doğrudan çocuğun gelişimini etkileyen davranışlar velayet değerlendirmesinde dikkate alınır.
Ortak Velayet
Yargıtay, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ne Ek 7 No’lu Protokol çerçevesinde, tarafların anlaşması ve çocuğun üstün yararına uygun olması hâlinde boşanmada ortak velayete karar verilebileceğini kabul etmektedir. Ortak velayet, özellikle anlaşmalı boşanmalarda ve ebeveynlerin iletişiminin sağlıklı olduğu durumlarda tercih edilmektedir.
Velayet Kararının Niteliği
Velayet kararı değişen koşullar karşısında yeniden düzenlenebilecek dinamik bir karardır. Boşanmadan sonra çocuğun menfaatine aykırı durumların ortaya çıkması hâlinde velayetin değiştirilmesi için dava açılabilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Velayet kime verilir?
TMK m.182 uyarınca hâkim, ana ve babanın haklarını ve çocuğun menfaatini göz önünde tutarak karar verir; belirleyici ölçüt çocuğun üstün yararıdır.
Küçük yaştaki çocuğun velayeti anneye mi verilir?
Yargıtay uygulamasında anne bakım ve şefkatine muhtaç yaştaki çocuğun velayeti, annenin çocuğun gelişimini olumsuz etkileyecek bir durumu bulunmadıkça kural olarak anneye bırakılmaktadır.
Ekonomik durum velayet kararını belirler mi?
Tek başına belirleyici değildir; ekonomik farklılık iştirak nafakasıyla giderilebileceğinden asıl önemli olan çocuğun bakım, eğitim ve duygusal ihtiyaçlarının hangi ebeveyn yanında daha iyi karşılanacağıdır.
Çocuğun görüşü alınır mı?
İdrak çağındaki çocuğun görüşü mahkemece alınmalı ve değerlendirilmelidir; ancak bu görüş tek başına bağlayıcı değildir.
Ortak velayet mümkün müdür?
Yargıtay, tarafların anlaşması ve çocuğun üstün yararına uygun olması hâlinde boşanmada ortak velayete karar verilebileceğini kabul etmektedir.
Boşanma Sürecinde Çocuğunuzun Velayetini mi Talep Ediyorsunuz?
Velayet talebi sosyal inceleme raporu, tanık beyanları ve çocuğun yaşam düzenine ilişkin belgelerle güçlenir; talebinizi dava başında doğru şekilde hazırlayalım.