Ceza Kanununun Zaman Bakımından Uygulanması
TCK m.7 uyarınca işlendiği zaman suç sayılmayan bir fiilden dolayı kimseye ceza verilemez; suçun işlendiği zaman ile sonradan yürürlüğe giren kanunların hükümleri farklı ise faile lehe olan kanun uygulanır ve infaz edilir.
Ceza hukukunun en temel güvencelerinden biri, kişinin işlediği fiil sırasında yürürlükte olan kanuna göre yargılanması ve sonradan çıkarılan aleyhe kanunlarla cezalandırılmamasıdır. Bu ilke, kanunilik ilkesinin doğal bir sonucudur ve Anayasa’nın 38. maddesi ile güvence altına alınmıştır. Buna karşılık sonradan çıkarılan lehe kanunlar, geçmişte işlenen fiillere de uygulanır.
Geriye Yürüme Yasağı
TCK m.7/1 uyarınca işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanuna göre suç sayılmayan bir fiilden dolayı kimseye ceza verilemez ve güvenlik tedbiri uygulanamaz. İşlendikten sonra yürürlüğe giren kanuna göre suç sayılmayan bir fiilden dolayı da kimse cezalandırılamaz ve hakkında güvenlik tedbiri uygulanamaz. Böyle bir ceza veya güvenlik tedbirine hükmedilmişse infazı ve kanuni neticeleri kendiliğinden kalkar.
Lehe Kanun İlkesi
TCK m.7/2 uyarınca suçun işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanun ile sonradan yürürlüğe giren kanunların hükümleri farklı ise, failin lehine olan kanun uygulanır ve infaz olunur. Lehe kanunun belirlenmesi soyut değil, somut bir değerlendirmeyi gerektirir. Her iki kanunun ilgili tüm hükümleri, cezanın türü ve miktarı, indirim ve artırım sebepleri, ertelenme ve seçenek yaptırım imkânları gibi hususlarla birlikte somut olaya ayrı ayrı uygulanarak sonuçlar karşılaştırılır.
Kesinleşmiş Hükümler
- Lehe kanun, hükmün kesinleşmesinden sonra yürürlüğe girse dahi uygulanır,
- Bu durumda hükmü veren mahkeme, uyarlama yargılaması yapar,
- Uyarlama yargılamasında yalnızca lehe kanunun getirdiği değişiklikler değerlendirilir,
- Fiilin suç olmaktan çıkarılması hâlinde ceza ve sonuçları kendiliğinden ortadan kalkar.
Usul Kanunları ve İnfaz Kuralları
Ceza muhakemesi kuralları bakımından kural olarak derhâl uygulama ilkesi geçerlidir. Ancak zamanaşımı ve şikâyet gibi maddi ceza hukukuna ilişkin nitelik taşıyan hükümler lehe kanun ilkesine tabidir. TCK m.7/3 uyarınca hükmolunan cezanın infaz rejimine ilişkin hükümler derhâl uygulanır; ancak koşullu salıverilme gibi konularda Anayasa Mahkemesi ve Yargıtay, aleyhe değişikliklerin geriye yürümemesi gerektiği yönünde değerlendirmeler yapmaktadır.
Sıkça Sorulan Sorular
Ceza kanunları geriye yürür mü?
Aleyhe olan ceza kanunları geriye yürümez; ancak lehe olan kanunlar geçmişte işlenen fiillere de uygulanır.
Lehe kanun nasıl belirlenir?
Suç tarihindeki kanun ile sonraki kanunların ilgili tüm hükümleri somut olaya ayrı ayrı uygulanarak sonuçları karşılaştırılır ve fail için daha lehe olan kanun belirlenir.
Kesinleşmiş hükümler de lehe kanundan yararlanır mı?
Evet. TCK m.7/2 uyarınca hükmün kesinleşmesinden sonra yürürlüğe giren lehe kanun da infaz aşamasında uygulanır.
Usul kanunları geriye yürür mü?
Ceza muhakemesi kurallarında kural olarak derhâl uygulama ilkesi geçerlidir; ancak zamanaşımı gibi maddi ceza hukukuna ilişkin nitelik taşıyan hükümler lehe kanun ilkesine tabidir.
Geçici kanunlarda kural nedir?
TCK m.7/4 uyarınca süreli veya geçici kanunlar, yürürlükte bulundukları sürede işlenmiş suçlar hakkında uygulanmaya devam eder.
Kanun Değişikliğinin Dosyanıza Lehe Etkisi Olup Olmadığını mı Merak Ediyorsunuz?
Lehe kanun değerlendirmesi somut olayda tüm hükümlerin karşılaştırılmasını gerektirir ve kesinleşmiş hükümleri de etkileyebilir; dosyanızı birlikte inceleyelim.