Ceza Muhakemesinde Eski Hâle Getirme
Kusuru olmaksızın bir süreyi kaçıran kişi, CMK m.40 ve m.41 uyarınca engelin kalkmasından itibaren kanunda öngörülen kısa süre içinde eski hâle getirme talebinde bulunarak kanun yolu hakkını yeniden kazanabilir.
Ceza muhakemesi hukukunda sürelerin kaçırılması, yargılamanın sonucunu doğrudan etkileyebilecek nitelikte önemli bir hukuki risktir. İtiraz, istinaf ve temyiz gibi kanun yollarına başvuru süreleri kaçırıldığında, hükmün kesinleşmesi ve telafisi imkânsız hak kayıpları gündeme gelir. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 40. maddesinde düzenlenen eski hâle getirme müessesesi, ilgililerin bu tür hak kayıplarına uğramalarını önlemek amacıyla öngörülmüştür.
Kurumun Şartları
CMK m.40/1 uyarınca kusuru olmaksızın bir süreyi kaçıran kişi, eski hâle getirme isteminde bulunabilir. Bu kurumun uygulanabilmesi için şu şartların birlikte bulunması gerekir:
- Kanunda öngörülen bir sürenin kaçırılmış olması,
- Sürenin kaçırılmasında ilgilinin kusurunun bulunmaması,
- Talebin kanunda öngörülen süre içinde yapılması,
- Kaçırılan işlemin talep ile birlikte yerine getirilmesi.
Mazeret Hâlleri
Yargıtay içtihatlarında, sürelerin kaçırılmasına neden olan durumun gerçekten mücbir sebep veya haklı bir özür kapsamında değerlendirilip değerlendirilemeyeceği somut olayın özelliklerine göre takdir edilmektedir. Ağır hastalık, doğal afet, hukuka aykırı yapılmış tebligat ve kişinin iradesi dışında gelişen benzeri engeller mazeret olarak kabul edilebilmektedir. Mazeretin mutlaka belgelerle ispatlanması gerekir.
Kanun Yolunun Bildirilmemesi
CMK m.40/3 uyarınca kanun yolları kendisine bildirilmemiş olan ilgili, süreyi kaçırmakta kusursuz sayılır. Bu hüküm, mahkemelerin hükümde kanun yolunu, süresini ve başvurulacak merciyi açıkça göstermesi yükümlülüğüyle bağlantılıdır. Hükümde bu bildirimin eksik veya hatalı yapılması, ilgiliye eski hâle getirme hakkı tanır.
Talebin Süresi ve Usulü
CMK m.41 uyarınca eski hâle getirme istemi, engelin kalkmasından itibaren kanunda öngörülen kısa süre içinde, süreye uyulsaydı işlemin yapılacağı mercie yapılır. Talebe mazereti gösteren belgeler eklenmeli ve süresinde yapılamayan işlem, örneğin istinaf veya temyiz dilekçesi de talep ile birlikte yerine getirilmelidir. Talep hakkında karar, süreye uyulsaydı işlemi inceleyecek mercie aittir.
Anayasal Boyut
Anayasa Mahkemesi, başta adil yargılanma hakkı olmak üzere temel hak ve özgürlüklerin ihlali iddialarına ilişkin incelemelerinde usul güvencelerine ve süre haklarına büyük önem vermektedir. Kişinin kusuru olmaksızın kanun yolu hakkını kaybetmesi, mahkemeye erişim hakkının ihlali sonucunu doğurabilir. Bu nedenle eski hâle getirme talebinin reddi hâlinde, olağan yollar tüketildikten sonra bireysel başvuru yolu da değerlendirilmelidir.
Sıkça Sorulan Sorular
Eski hâle getirme nedir?
CMK m.40 uyarınca kusuru olmaksızın bir süreyi kaçıran kişinin, kaçırılan işlemi yapma imkânını yeniden kazanmasını sağlayan bir kurumdur.
Talep hangi süre içinde yapılır?
CMK m.41 uyarınca engelin kalkmasından itibaren kanunda öngörülen süre içinde, süreye uyulsaydı başvurulacak mercie yapılır; bu süre kısa olduğundan engel kalkar kalkmaz başvurulmalıdır.
Hangi hâller mazeret sayılır?
Ağır hastalık, doğal afet, hukuka aykırı tebligat veya kişinin iradesi dışındaki benzeri engeller mazeret olarak kabul edilebilir.
Kanun yolu bildirilmemişse ne olur?
CMK m.40/3 uyarınca kanun yolları kendisine bildirilmemiş olan ilgili, süreyi kaçırmakta kusursuz sayılır.
Talebe hangi işlemler eklenmelidir?
Mazereti gösteren belgeler eklenmeli ve süresinde yapılamayan işlem, örneğin istinaf dilekçesi de talep ile birlikte yerine getirilmelidir.
İtiraz veya İstinaf Sürenizi Kaçırdınız mı?
Eski hâle getirme talebi engelin kalkmasından itibaren kanunda öngörülen kısa süre içinde yapılmalıdır; mazeretinizi belgeleyerek başvurunuzu hemen birlikte hazırlayalım.