Cinsiyet Değişikliğine İzin Davasında Görevli Mahkeme
Yargıtay ve bölge adliye mahkemelerine göre 5490 sayılı Kanun’un 36. maddesindeki özel düzenleme nedeniyle cinsiyet değişikliğine izin davalarında görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir.
Türk Medeni Kanunu’nun 40. maddesi temelinde açılacak cinsiyet değişikliğine izin davasında, görevli ve yetkili mahkeme konusunda uygulamada sıklıkla sorun yaşanmaktadır. Bu meselenin doğru tespiti için doktrin ile güncel Yargıtay ve bölge adliye mahkemesi kararlarının tetkiki zaruridir. Zira görevsiz mahkemede açılan dava, esasa girilmeksizin görevsizlik kararıyla sonuçlanmakta ve aylarca süre kaybına yol açmaktadır.
Doktrindeki Görüş
Doktrinde cinsiyet değişikliğine izin verilmesinde görevli ve yetkili mahkeme olarak davacının ikamet ettiği yerin asliye hukuk mahkemesi gösterilmiştir. Bu görüşe göre, tüm nüfus davalarında olduğu gibi cinsiyet değişikliğine izin verilmesi istekleri de asliye hukuk mahkemelerinde incelenip karara bağlanacaktır. Her ne kadar kanun koyucu görevli mahkemeyi açıkça belirtmemişse de, genel kurallar ve uygulama gözetildiğinde görevli mahkemenin asliye hukuk mahkemesi olduğu sonucuna ulaşılmaktadır.
Çekişmesiz Yargı Meselesi
Uygulamadaki tereddüdün kaynağı, cinsiyet değişikliğine izin isteminin Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 382. maddesinde çekişmesiz yargı işleri arasında sayılmasıdır. HMK m.383 uyarınca çekişmesiz yargı işlerinde görevli mahkeme, aksine bir düzenleme bulunmadıkça sulh hukuk mahkemesidir. Bu hüküm, bazı davacıların davayı sulh hukuk mahkemesinde açmasına neden olmaktadır.
Yargıtay’ın Yaklaşımı
Yargıtay ise bu tereddüdü açıkça gidermiştir. Yargıtay 20. Hukuk Dairesi’nin 2016/6168 E. sayılı ve 19.09.2016 tarihli kararında şu tespit yapılmıştır:
“5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanununun 36. maddesinin 1/a bendinde, nüfus kayıtlarına ilişkin düzeltme davalarının düzeltmeyi isteyen şahısların yerleşim yeri adresinin bulunduğu yerdeki görevli asliye hukuk mahkemesinde açılacağı hükme bağlanmıştır. Davacının talebinin çekişmesiz yargı kapsamında olmadığı, adı geçen Kanun maddeleri uyarınca asliye hukuk mahkemesinde görüleceği Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 25/12/2013 gün ve 2013/18-464 E. - 2013/1698 K. sayılı ilâmıyla da benimsenmiş olup bu nedenle, 5490 sayılı Kanunun 36/1-a-b maddesi kapsamında olan uyuşmazlığın asliye hukuk mahkemesinde görülüp sonuçlandırılması gerekmektedir.”
Bölge Adliye Mahkemelerinin Yaklaşımı
İstinaf mahkemelerinin kararlarının da Yargıtay ile uyumlu olduğu görülmektedir. İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi kararlarında, TMK m.40 kapsamındaki taleplerin ve cinsiyet değişikliği ameliyatına izin verilmesi isteğinin bu kapsamda değerlendirilmesi gerektiği; 5490 sayılı Kanun’un 36. maddesinin özel düzenleme niteliği taşıması nedeniyle görevli mahkemenin asliye hukuk mahkemesi olduğu kabul edilmiştir.
Netice
Cinsiyet değişikliğine izin davası, davacının yerleşim yerindeki asliye hukuk mahkemesinde açılmalıdır. Görev kuralları kamu düzenine ilişkin olduğundan, mahkemenin bu hususu resen gözeteceği unutulmamalıdır. Davanın doğru mahkemede açılması, sürecin gereksiz yere uzamasının önüne geçen ilk ve en önemli adımdır.
Sıkça Sorulan Sorular
Cinsiyet değişikliğine izin davası hangi mahkemede açılır?
Yargıtay ve bölge adliye mahkemesi kararlarına göre davacının yerleşim yerindeki asliye hukuk mahkemesinde açılır.
Çekişmesiz yargı işi olması sulh hukuk mahkemesini görevli kılmaz mı?
HMK m.383’e göre çekişmesiz yargı işlerinde kural olarak sulh hukuk mahkemesi görevlidir; ancak 5490 sayılı Kanun m.36 özel düzenleme niteliğinde olduğundan asliye hukuk mahkemesi görevlidir.
Yargıtay bu konuda hangi kararı vermiştir?
Yargıtay 20. Hukuk Dairesi’nin 2016/6168 E. sayılı kararı ile Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 2013/18-464 E., 2013/1698 K. sayılı kararı uyuşmazlığın asliye hukuk mahkemesinde görülmesi gerektiğini kabul etmiştir.
Yetkili mahkeme neresidir?
Nüfus kayıtlarına ilişkin davalar bakımından davacının yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir.
Ameliyat izni ile nüfus düzeltmesi aynı mahkemede mi istenir?
Ameliyat izni ve sonrasında nüfus kaydının düzeltilmesi talepleri asliye hukuk mahkemesinde görülür; ancak nüfus düzeltmesi, izin ve ameliyat tamamlandıktan sonra ayrı bir aşama olarak gündeme gelir.
Davanızın Hangi Mahkemede Açılacağından Emin Değil misiniz?
Görevsiz mahkemede açılan dava aylarca süre kaybına yol açar; yerleşim yerinize göre görevli ve yetkili mahkemeyi belirleyerek davanızı doğru yerde açalım.