Gaiplik Kararı ve Hukuki Sonuçları
Ölüm tehlikesi içinde kaybolan veya uzun süreden beri haber alınamayan kişi hakkında mahkemeden gaiplik kararı alınabilir; gaiplik kararıyla ölüme bağlı haklar, kişinin ölümü ispat edilmiş gibi kullanılabilir.
Bir kişinin ölüm tehlikesi içinde kaybolması veya uzun süreden beri kendisinden haber alınamaması, geride kalanlar bakımından hem duygusal hem de hukuki bir belirsizlik yaratır. Kişinin ölüp ölmediği bilinmediğinden, mirasın paylaşılması, eşin yeniden evlenmesi veya sigorta ve sosyal güvenlik haklarının kullanılması mümkün olmaz. Türk Medeni Kanunu, bu belirsizliği gidermek amacıyla gaiplik kurumunu düzenlemiştir.
Gaiplik Kararının Şartları
TMK m.32 uyarınca ölüm tehlikesi içinde kaybolan veya uzun süreden beri kendisinden haber alınamayan bir kimsenin ölümü çok muhtemel görülürse, hakları bu ölüme bağlı olan kişilerin istemi üzerine hâkim, o kimsenin gaipliğine karar verebilir. TMK m.33 uyarınca gaiplik kararının istenebilmesi için ölüm tehlikesi içinde kaybolma tarihinden başlayarak en az bir yıl veya son haber alma tarihinden başlayarak en az beş yıl geçmiş olmalıdır.
Usul
- Başvuru, kaybolan kişinin son yerleşim yeri mahkemesine yapılır,
- Mahkeme, kaybolan kişi hakkında bilgisi olanların bilgi vermesi için ilan yapar,
- İlan süresi içinde kaybolan kişiden haber alınamazsa gaiplik kararı verilir,
- Karar kesinleştikten sonra nüfus kaydına işlenir.
Kararın Sonuçları
TMK m.35 uyarınca gaiplik kararı verilmesiyle ölüme bağlı haklar, ölüm ispat edilmiş gibi kullanılabilir. Mirasçılar mirası alabilir; ancak kanunda öngörülen hâllerde güvence göstermeleri gerekebilir. Gaibin eşi bakımından evlilik kendiliğinden sona ermez; eşin evliliğin feshini mahkemeden istemesi gerekir. Gaiplik kararı, sigorta tazminatı ve sosyal güvenlik hakları bakımından da sonuç doğurur.
Gaibin Dönmesi
Gaip olduğuna karar verilen kişinin dönmesi veya başka bir zamanda öldüğünün ispat edilmesi hâlinde, gaiplik kararına dayanarak hak elde edenler, aldıklarını sebepsiz zenginleşme kuralları çerçevesinde geri vermekle yükümlüdür. İyiniyetli kişiler bakımından bu yükümlülük, kanunda öngörülen süreler ve sınırlarla belirlenir.
Ölüm Karinesi ile Farkı
Gaiplikten farklı olarak, TMK m.31 uyarınca ölümüne kesin gözüyle bakılmasını gerektiren durumlarda kaybolan kişinin cesedi bulunamasa bile ölüm gerçekleşmiş sayılır. Bu durumda mülki amirin talimatı ile nüfus kaydına ölüm kaydı düşülür ve gaiplik kararı alınmasına gerek kalmaz.
Sıkça Sorulan Sorular
Gaiplik nedir?
Ölüm tehlikesi içinde kaybolan veya uzun süreden beri kendisinden haber alınamayan kişinin ölümünün çok muhtemel görülmesi hâlinde mahkemece verilen karardır.
Gaiplik kararı için ne kadar beklemek gerekir?
TMK m.33 uyarınca ölüm tehlikesi içinde kaybolma tarihinden en az bir yıl, son haber alma tarihinden en az beş yıl geçmiş olmalıdır.
Gaiplik kararını kimler isteyebilir?
Kaybolan kişinin ölümüne bağlı bir hakkı bulunan kişiler isteyebilir.
Gaiplik kararının sonuçları nelerdir?
TMK m.35 uyarınca gaiplik kararı verilmesiyle ölüme bağlı haklar, ölüm ispat edilmiş gibi kullanılabilir; mirasçılar mirası alabilir.
Gaip sonradan dönerse ne olur?
Gaip olduğuna karar verilen kişi dönerse, mirasçılar aldıklarını kanunda öngörülen hükümler çerçevesinde geri vermekle yükümlüdür.
Uzun Süredir Haber Alınamayan Bir Yakınınız İçin Gaiplik Kararı mı Gerekiyor?
Gaiplik kararı miras, evlilik ve sosyal güvenlik haklarının kullanılması için gereklidir ve kanuni bekleme sürelerine tabidir; başvurunuzu birlikte hazırlayalım.