Karşılıksız Çek Keşidecisinin Sorumluluğu

Çek, ticari hayatta en yaygın ödeme araçlarından biridir. Çekin ödeme aracı olarak güvenle kullanılabilmesi, keşidecinin çek bedeli kadar karşılığı hesabında bulundurmasına bağlıdır. 5941 sayılı Çek Kanunu, karşılıksız çek düzenlenmesini hem cezai hem de idari yaptırımlara bağlamıştır.

Suçun Unsurları

5941 sayılı Kanun m.5 uyarınca üzerinde yazılı düzenleme tarihine göre ibraz süresi içinde ibraz edilen çekin, hesapta karşılığının bulunmaması nedeniyle kısmen veya tamamen ödenmemesi ve bu durumun tespit edilmesi hâlinde suç oluşur. Bu suçun oluşması için keşidecinin karşılıksız kalacağını bilmesi aranmaz; çekin karşılıksız kalması yeterlidir.

Yaptırımlar

• Her bir çek yaprağı için kanunda öngörülen miktarda adli para cezası,
• Çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı,
• Ödenmeyen adli para cezasının kanunda öngörülen usulle hapse çevrilmesi.

Mahkeme, çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağının kaldırılmasına da kanunda öngörülen hâllerde karar verebilir.

Şikâyet ve Ödeme

Karşılıksız çek suçu, hamilin şikâyetine bağlıdır. Keşidecinin, kanunda öngörülen şekilde çek bedelinin ve faizlerinin ödenmesi hâlinde, soruşturma veya kovuşturma aşamasında dava düşer; hüküm kesinleştikten sonra ödeme yapılması hâlinde ise mahkûmiyet tüm sonuçlarıyla ortadan kalkar. Bu düzenleme, alacaklının alacağına kavuşmasını teşvik eder.

Tüzel Kişi Çekleri

Tüzel kişi adına düzenlenen çeklerde ceza sorumluluğu, tüzel kişi adına çek düzenlemeye yetkili olan ve çeki düzenleyen gerçek kişiye aittir. Bu nedenle şirket yöneticilerinin, şirket hesaplarındaki karşılık durumunu sürekli denetlemesi ve karşılıksız çek riskine karşı önlem alması gerekir.

Savunma Bakımından

Karşılıksız çek davalarında çekin ibraz süresi içinde ibraz edilip edilmediği, çekin kambiyo senedi niteliğini taşıyıp taşımadığı, düzenleme tarihinin doğru olup olmadığı ve şikâyetin süresinde yapılıp yapılmadığı tartışılmalıdır. Bu şartlardan birinin eksikliği, cezai sorumluluğu ortadan kaldırabilir.