İdari Yargıda Delil ve Bilirkişi İncelemesi
İdari yargılama usulünde yazılılık ve resen araştırma ilkeleri geçerlidir; mahkeme gerekli gördüğü belgeleri taraflardan veya idareden ister ve teknik konularda keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırabilir.
İdari yargılama usulü, hukuk yargılamasından önemli farklılıklar gösterir. Bu farklılıkların başında, yargılamanın yazılı olarak yürütülmesi ve mahkemenin uyuşmazlığı kendiliğinden araştırma yetkisine sahip olması gelir. Bu ilkeler, idarenin bireyler karşısındaki güçlü konumunu dengelemeyi ve maddi gerçeğin ortaya çıkarılmasını amaçlar.
Yazılılık İlkesi
İYUK m.1 uyarınca idari yargılama kural olarak yazılı usulle yürütülür. Davalar dilekçe ile açılır, taraflar savunma ve cevaplarını yazılı olarak verir. Duruşma ancak kanunda öngörülen hâllerde ve tarafların talebi üzerine yapılır. Bu nedenle idari davalarda tüm iddiaların ve delillerin dilekçelerde eksiksiz ve açık şekilde ortaya konulması büyük önem taşır.
Resen Araştırma İlkesi
İYUK m.20 uyarınca Danıştay, bölge idare mahkemeleri, idare ve vergi mahkemeleri bakmakta oldukları davalarla ilgili her türlü inceleme ve araştırmayı kendiliğinden yapar. Mahkeme, gerekli gördüğü evrakın gönderilmesini taraflardan ve ilgili yerlerden ister. İdare, istenilen belgeleri göndermekle yükümlüdür; göndermemesi hâlinde bu durum aleyhine değerlendirilebilir.
Keşif ve Bilirkişi İncelemesi
- İmar uyuşmazlıklarında taşınmazın yerinde incelenmesi ve imar planlarının teknik değerlendirmesi,
- Çevresel etki değerlendirmesi davalarında çevre mühendisliği incelemesi,
- Tıbbi hata nedeniyle açılan tam yargı davalarında tıbbi bilirkişi incelemesi,
- Vergi davalarında hesap ve defter incelemesi.
Mahkeme, teknik ve özel bilgi gerektiren konularda keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırabilir. Taraflar, bilirkişi raporuna karşı itirazlarını mahkemeye sunabilir ve ek rapor veya yeni bir inceleme talep edebilir.
Delillerin Sunulması
İdari davalarda deliller büyük ölçüde idarenin elinde bulunan belgelerden oluşur. Bu nedenle davacının, dava dilekçesinde idareden istenmesi gereken belgeleri açıkça göstermesi ve mahkemeden bu belgelerin celbini talep etmesi gerekir. Ayrıca davacının kendi elindeki yazışmalar, tebligatlar ve teknik raporlar da dilekçeye eklenmelidir.
Sıkça Sorulan Sorular
İdari yargıda hangi ilkeler geçerlidir?
Yazılılık ve resen araştırma ilkeleri geçerlidir; mahkeme taraf iddialarıyla bağlı kalmaksızın gerekli araştırmayı kendiliğinden yapar.
Mahkeme idareden belge isteyebilir mi?
Evet. İYUK m.20 uyarınca mahkeme bakmakta olduğu davalarla ilgili her türlü inceleme ve araştırmayı resen yapar ve gerekli gördüğü belgeleri taraflardan ve ilgili yerlerden ister.
İdari yargıda bilirkişi incelemesi hangi hâllerde yapılır?
İmar, çevre, sağlık ve teknik konular gibi özel veya teknik bilgi gerektiren uyuşmazlıklarda yapılır.
Bilirkişi raporuna itiraz edilebilir mi?
Evet. Taraflar rapora karşı itirazlarını mahkemeye sunabilir ve ek rapor veya yeni bir bilirkişi incelemesi talep edebilir.
İdari davada tanık dinlenebilir mi?
İdari yargıda yazılılık ilkesi esas olduğundan tanık dinlenmesi istisnaidir; ancak mahkeme gerekli görürse tanık beyanına başvurabilir.
İdari Davanızda Bilirkişi Raporu Aleyhinize mi Çıktı?
İdari yargıda bilirkişi raporuna itiraz ve ek inceleme talebi davanın sonucunu belirleyebilir; raporu ve dosyadaki eksik belgeleri birlikte tetkik edelim.