Tasarrufun İptali Davası

Borçlunun, alacaklılarının takibinden kaçmak amacıyla mallarını yakınlarına devretmesi veya gerçek değerinin çok altında satması, uygulamada sıkça karşılaşılan bir durumdur. Bu tür tasarruflar, alacaklının hakkına kavuşmasını engeller. İcra ve İflas Kanunu, bu tasarrufların alacaklı bakımından hükümsüz sayılmasını sağlayan tasarrufun iptali davasını düzenlemiştir.

Dava Şartları

İİK m.277 uyarınca tasarrufun iptali davası açılabilmesi için alacaklının elinde kesin veya geçici aciz belgesi bulunması gerekir. Yargıtay uygulamasında, alacağı karşılamaya yetmeyen haciz tutanağı geçici aciz belgesi niteliğinde kabul edilmektedir. Ayrıca alacaklının alacağının, iptali istenen tasarruftan önce doğmuş olması gerekir.

İptal Edilebilecek Tasarruflar

• Bağışlamalar ve karşılıksız tasarruflar (m.278): Kanunda öngörülen süre içinde yapılan bağışlar ve karşılıksız tasarruflar; edim ile karşı edim arasında fahiş fark bulunan işlemler de bu kapsamdadır.
• Aciz hâlinde yapılan tasarruflar (m.279): Borçlunun borca batık olduğu dönemde yaptığı rehin tesisi ve vadesi gelmemiş borçların ödenmesi gibi işlemler.
• Zarar verme kastıyla yapılan tasarruflar (m.280): Borçlunun alacaklılarına zarar verme kastıyla yaptığı ve karşı tarafın bu kastı bildiği veya bilmesi gerektiği tasarruflar.

Yakınlara Yapılan Devirler

İİK m.278 ve m.280, borçlunun eşi, usul ve füruu, kardeşleri ve birlikte yaşadığı kişilerle yaptığı tasarruflar bakımından alacaklı lehine karineler öngörmüştür. Bu kişilere yapılan devirlerde, karşı tarafın borçlunun durumunu ve zarar verme kastını bildiği kabul edilir. Bu nedenle ispat yükü önemli ölçüde alacaklı lehine dağılır.

Üçüncü Kişinin İyiniyeti

Malı borçludan devralan kişinin malı sonradan iyiniyetli bir üçüncü kişiye devretmesi hâlinde, iyiniyetli üçüncü kişiye karşı iptal davası sonuç doğurmaz. Bu durumda alacaklı, kötüniyetli ilk devralandan malın değeri oranında tazminat talep edebilir. Bu nedenle davanın açılmasıyla birlikte taşınmaz üzerine ihtiyati tedbir konulması önem taşır.

Davanın Sonucu

Davanın kabulü hâlinde tasarruf geçersiz hâle gelmez; ancak alacaklı, alacağı oranında taşınmaz üzerinde haciz ve satış isteyebilir. İİK m.284 uyarınca dava hakkı, tasarrufun yapıldığı tarihten itibaren beş yıl geçmekle düşer.