Basın Suçlarında Ceza Sorumluluğu

Basın suçları, 5187 sayılı Basın Kanunu’nda tanımlanmış suçları ve Türk Ceza Kanunu’nda tanımlanan bir kısım suçların basın yoluyla işlenmesine ilişkin hükümleri ihtiva etmektedir. Bu alanın en kendine özgü yönü, ceza sorumluluğunun kime ait olduğunun belirlenmesinde izlenen sıralı sistem ve kısa dava açma süreleridir.

Kanunun Kapsamı

5187 sayılı Basın Kanunu’nun 1. maddesinde yasanın amacı basın özgürlüğünü ve bu özgürlüğün kullanımını düzenlemek, kapsamı da basılmış eserlerin basımı ve yayımı olarak tanımlanmıştır. Basılmış eser ise 2. maddede, yayınlanmak üzere her türlü basın araçları ile basılan veya diğer araçlarla çoğaltılan yazı, resim ve benzeri eserler ile haber ajansı yayınları şeklinde tanımlanmıştır.

Suçun Oluşma Anı

Kanunun 11. maddesi uyarınca basılmış eserler yoluyla işlenen suç, yayım anında oluşur. Bu kural, zamanaşımı ve dava açma sürelerinin başlangıcı bakımından belirleyicidir.

Sorumluluk Sırası

Süreli ve süresiz yayınlar yoluyla işlenen suçlardan öncelikle eser sahibi sorumludur. Ne var ki eser sahibine her durumda ulaşılamayabilir. Bu nedenle kanun, belirli hâllerde sorumluluğu başka kişilere yüklemiştir:

• Süreli yayınlarda: Eser sahibinin belli olmaması, yayım sırasında ceza ehliyetine sahip bulunmaması, yurt dışında bulunması nedeniyle yargılanamaması veya verilecek cezanın başka bir mahkûmiyete etki etmemesi hâllerinde, sorumlu müdür ile yayın yönetmeni, genel yayın yönetmeni veya editör gibi sorumlu müdürün bağlı olduğu yetkili sorumlu tutulur. Eserin bu kişilerin karşı çıkmasına rağmen yayımlanması hâlinde sorumluluk yayımlatana aittir.
• Süresiz yayınlarda: Aynı hâllerde yayımcı, yayımcının da belli olmaması veya yargılanamaması hâlinde basımcı sorumlu olur.

Kısa Dava Açma Süreleri

Basın suçlarının en dikkat çekici özelliklerinden biri, kamu davası açılması için öngörülen kısa sürelerdir. 5187 sayılı Kanun’un 26. maddesi uyarınca basılmış eserler yoluyla işlenen suçlarda kamu davası, günlük süreli yayınlarda iki ay, diğer basılmış eserlerde dört ay içinde açılmalıdır. Bu sürelerin geçirilmesi hâlinde dava açılamaz. Bu düzenleme, basın özgürlüğünün korunması ve yayınların uzun süre ceza tehdidi altında kalmasının önlenmesi amacına hizmet eder.

Savunma Bakımından

Basın yoluyla işlendiği iddia edilen suçlarda savunmanın öncelikle sorumluluk sırasını, dava açma süresini ve fiilin Yargıtay’ın gerçeğe uygunluk, kamu yararı, güncellik ve şekle uygunluk ölçütleri çerçevesinde haber verme veya eleştiri hakkı kapsamında kalıp kalmadığını tetkik etmesi gerekir.