Cumhurbaşkanına Hakaret Suçunda Kovuşturma İzni
TCK m.299/3 uyarınca Cumhurbaşkanına hakaret suçundan kovuşturma yapılması Adalet Bakanının iznine bağlıdır; izin bulunmaksızın açılan dava usul yönünden sakattır.
Cumhurbaşkanına hakaret suçu, Türk Ceza Kanunu’nun 299. maddesinde düzenlenmiş olup, kanun sistematiği içinde “Millete ve Devlete Karşı Suçlar” başlıklı kısımda yer almaktadır. Bu suçun yargılama usulü bakımından en dikkat çekici özelliği, kovuşturma yapılmasının Adalet Bakanının iznine bağlanmış olmasıdır.
Kanuni Düzenleme
TCK m.299/1, Cumhurbaşkanına hakaret eden kişinin bir yıldan dört yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılacağını hükme bağlamıştır. Maddenin ikinci fıkrası suçun nitelikli hâlini düzenlemekte; üçüncü fıkrası ise bu suçtan dolayı kovuşturma yapılmasını Adalet Bakanının iznine bağlamaktadır.
İznin Hukuki Niteliği
Kovuşturma izni, bir kovuşturma şartıdır. Suçun oluşumunu etkilemez; ancak izin bulunmaksızın kamu davası açılamaz. Uygulamada süreç şöyle işlemektedir: Kolluk durumu tespit edip şüphelinin ifadesini aldıktan sonra dosya Cumhuriyet savcılığına intikal eder. Savcılık, kovuşturmaya yer olup olmadığını değerlendirerek dosyayı Adalet Bakanlığına gönderir. Bakanlık izin verirse iddianame düzenlenerek kamu davası açılır.
Tartışmalar
Bu düzenleme, mevzuat sistematiği açısından müteaddit tartışmalara konu olmuştur. Suçun takibinin Adalet Bakanının iznine bağlanması, bir yandan yargı bağımsızlığı bakımından eleştirilirken, diğer yandan siyasi nitelikli hakaret şikâyetlerinin çoğalması hâlinde mahkemelerin aşırı iş yükü altına girmesini engelleyen bir filtre mekanizması olarak mülahaza edilmektedir.
Zamanaşımına Etkisi
TCK m.67/1 uyarınca soruşturma ve kovuşturma yapılmasının izin alınmasına bağlı bulunduğu hâllerde, izin alınıncaya kadar dava zamanaşımı durur. Bu nedenle izin sürecinin uzaması, zamanaşımının dolmasına yol açmaz. Ancak izin talebinin ne zaman yapıldığı ve ne zaman sonuçlandığı, zamanaşımı hesabı bakımından dosyada açıkça belirlenmelidir.
Savunma Bakımından
- İznin usulüne uygun biçimde alınıp alınmadığının denetlenmesi,
- İzin yazısının kapsamının iddianamedeki fiillerle örtüşüp örtüşmediğinin incelenmesi,
- Soruşturma aşamasında ifade özgürlüğü içtihatlarına dayanan savunmanın dosyaya sunulması,
- İzin sürecinin zamanaşımına etkisinin hesaplanması.
Netice itibarıyla kovuşturma izni, bu dosyalarda savunmanın denetlemesi gereken usul şartlarının başında gelmektedir.
Sıkça Sorulan Sorular
Cumhurbaşkanına hakaret suçunda kovuşturma için izin gerekir mi?
Evet. TCK m.299/3 uyarınca bu suçtan dolayı kovuşturma yapılması Adalet Bakanının iznine bağlıdır.
İzin hangi aşamada istenir?
Soruşturma sonunda Cumhuriyet savcılığı dosyayı Adalet Bakanlığına göndererek kovuşturma izni talep eder; izin verilirse iddianame düzenlenebilir.
İzin verilmezse ne olur?
İzin verilmemesi hâlinde kamu davası açılamaz.
İzin beklenirken zamanaşımı işler mi?
TCK m.67/1 uyarınca soruşturma ve kovuşturmanın izne bağlı olduğu hâllerde, izin alınıncaya kadar dava zamanaşımı durur.
İzin alınmadan dava açılırsa ne olur?
İzin bir kovuşturma şartı olduğundan, izin alınmadan açılan davada durma veya düşme kararı gibi usul sonuçları gündeme gelir.
Dosyanızda Adalet Bakanlığı İzni Aşamasında mısınız?
Kovuşturma izni bir dava şartıdır ve izin aşamasında sunulacak beyanlar sürecin seyrini etkileyebilir; dosyanızın her aşamasını birlikte takip edelim.