Gazetecinin Doğruluk Araştırma Yükümlülüğü
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’na göre amaç ile kişilik haklarına verilen zarar arasında açık bir oransızlık bulunan, sansasyon amaçlı ve doğruluğu araştırılmamış yayınlar hukuka aykırıdır.
Basın, kamu adına bilgi edinen ve bu bilgiyi topluma aktaran bir kurum olarak demokratik düzenin vazgeçilmez unsurlarından biridir. Ne var ki bu kamusal işlev, basına sınırsız bir serbestlik tanımaz. Haber verme hakkının en önemli sınırlarından biri, gazetecinin yayınladığı olayın doğruluğunu araştırma yükümlülüğüdür.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun Yaklaşımı
Basın özgürlüğünün tabi olacağı sınırlar, Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 2002/4-402 E., 2002/412 K. sayılı ve 15.5.2002 tarihli ilamında şu şekilde değerlendirilmiştir:
“Basının, kamu görevi yaparken gözönünde tutulan amaç ile kişilik haklarına verilen zarar arasında açık bir oransızlık varsa, objektiflikten ayrılıp, haber sınırını aşarak, genişletici ve yanlış yorumlarda bulunarak, gerçek dışı haber verilir, yersiz şekilde onur kırıcı sözler kullanılır, dürüstlük kuralına aykırı davranılır ve kişisel nedenlerle salt sansasyon yaratmak için yayın yapılırsa bu hukuka aykırı olur.”
Araştırma Yükümlülüğünün Kapsamı
İşbu içtihatta gazetecinin görevinin, yayınladığı olayın doğruluğunu ve gerçekliğini araştırmak olduğu belirtilmiştir. Gazetecinin bir olayı doğru kabul edebilmesi için başvuracağı kaynakların objektif yönden güven verici ve inandırıcı olması gerekir. Bu ölçü belirlenirken yayıncılığın kendine özgü hızı da gözetilir; ancak hız, doğruluk araştırmasından vazgeçilmesine gerekçe teşkil etmez.
Uygulamada özenli bir araştırmanın göstergeleri şunlardır:
- Haberin resmî belgelere, mahkeme kararlarına veya kamu kurumlarının açıklamalarına dayanması,
- Haberde adı geçen kişinin görüşüne başvurulmuş olması,
- Birden fazla bağımsız kaynaktan teyit alınması,
- İddia ile kesinleşmiş olgunun okuyucuya açıkça ayrıştırılarak sunulması.
Daha Katı Ölçüt Gerektiren Hâller
Yayınlanacak haber üçüncü kişilere ağır bir zarar verebilecek nitelikteyse, doğruluğun denetlenmesi görevi daha katı ölçütlere bağlanır. Bir kişiyi suç işlemekle itham eden, meslekî itibarını sarsan veya aile hayatını ilgilendiren haberlerde, gazeteciden çok daha yüksek bir özen beklenir. Soruşturma aşamasındaki iddiaların kesin bir suçluluk gibi sunulması, masumiyet karinesi bakımından da ayrı bir ihlal teşkil eder.
Sorumluluğun Sonuçları
Doğruluk araştırma yükümlülüğüne aykırı davranılarak yapılan yayınlar nedeniyle kişilik hakkı zedelenen kişi, Türk Medeni Kanunu’nun 24 ve 25. maddeleri ile Türk Borçlar Kanunu’nun 58. maddesi uyarınca manevi tazminat talep edebilir. Bunun yanında 5187 sayılı Basın Kanunu’nun 14. maddesi çerçevesinde cevap ve düzeltme hakkı da kullanılabilir. Haberin internet ortamında yayımlanmış olması hâlinde ise erişimin engellenmesi ve içeriğin çıkarılması yolu da açıktır.
Sıkça Sorulan Sorular
Gazeteci haberin doğruluğunu araştırmakla yükümlü müdür?
Evet. Yargıtay içtihatlarına göre gazeteci, yayınladığı olayın doğruluğunu ve gerçekliğini objektif yönden güven verici ve inandırıcı kaynaklarla araştırmakla yükümlüdür.
Haber üçüncü kişilere ağır zarar verebilecekse ne olur?
Bu durumda doğruluğun denetlenmesi görevi daha katı ölçütlere bağlanır ve gazeteciden daha yüksek bir özen beklenir.
Sansasyon amaçlı yayın hangi sonuçları doğurur?
Kişisel nedenlerle salt sansasyon yaratmak için yapılan, objektiflikten ayrılan ve onur kırıcı sözler içeren yayın hukuka aykırıdır ve tazminat sorumluluğu doğurur.
Yayın kuruluşu da sorumlu tutulabilir mi?
Evet. Haberi yazan gazetecinin yanında eser sahibi, sorumlu müdür ve yayın kuruluşunun sahibi de müteselsilen sorumlu tutulabilir.
Cevap ve düzeltme hakkı nedir?
Kişilik hakkı zedelenen kişinin, 5187 sayılı Basın Kanunu uyarınca yayına karşı cevabının veya düzeltmesinin aynı yerde ve aynı şekilde yayımlanmasını isteme hakkıdır.
Gerçeğe Aykırı Bir Haber Nedeniyle Zarara mı Uğradınız?
Haberin doğruluğunun araştırılıp araştırılmadığı, yayın kuruluşunun tazminat sorumluluğunu belirleyen temel ölçüttür; cevap, düzeltme ve tazminat haklarınızı birlikte değerlendirelim.