Maddi ve Manevi Tazminat Davasının Esasları
Haksız fiil nedeniyle uğranılan malvarlığı kaybı maddi tazminatla, kişilik haklarına yapılan saldırıdan doğan acı ve elem ise manevi tazminatla giderilir; tazminat talebi kural olarak öğrenmeden itibaren iki yıl içinde ileri sürülmelidir.
Tazminat hukuku, bir kişinin hukuka aykırı bir fiil sonucunda uğradığı zararın, bu zarara sebep olan kişi tarafından giderilmesini düzenleyen hukuk alanıdır. Türk Borçlar Kanunu’nun 49. maddesi uyarınca kusurlu ve hukuka aykırı bir fiille başkasına zarar veren, bu zararı gidermekle yükümlüdür. Zarar, malvarlığına yönelik olabileceği gibi kişinin manevi varlığına yönelik de olabilir.
Haksız Fiil Sorumluluğunun Şartları
- Hukuka aykırı bir fiil,
- Zarar,
- Fiil ile zarar arasında uygun illiyet bağı,
- Kusur; kusursuz sorumluluk hâllerinde aranmaz.
Maddi Zarar
Maddi zarar, zarar görenin malvarlığının olaydan önceki durumu ile olaydan sonraki durumu arasındaki farktır. Bu zarar, malvarlığında meydana gelen fiili azalmayı ve yoksun kalınan kazancı kapsar. TBK m.54 uyarınca bedensel zararlarda tedavi giderleri, kazanç kaybı, çalışma gücünün azalmasından veya yitirilmesinden doğan kayıplar ve ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıplar tazmin edilir. Zararın miktarı, genellikle uzman bilirkişi raporlarıyla belirlenir.
Manevi Zarar
Manevi zarar, kişinin manevi bütünlüğünde meydana gelen eksilme, yani yaşadığı acı, elem ve üzüntüdür. TBK m.56 uyarınca bedensel bütünlüğün zedelenmesi hâlinde, ağır bedensel zarar veya ölüm hâlinde ise zarar görenin veya ölenin yakınlarına manevi tazminat ödenmesine karar verilebilir. TBK m.58 uyarınca kişilik hakkının zedelenmesinden zarar gören de manevi tazminat isteyebilir.
Hâkimin Takdir Yetkisi
Manevi tazminatın miktarının belirlenmesinde hâkim geniş bir takdir yetkisine sahiptir. Hâkim, olayın özelliklerini, tarafların ekonomik ve sosyal durumlarını, kusur derecesini ve zararın ağırlığını dikkate alarak hakkaniyete uygun bir miktar belirler. Manevi tazminat bir zenginleşme aracı değildir; ancak zarar görenin yaşadığı acıyı hafifletecek düzeyde olmalıdır.
Tazminattan İndirim
TBK m.51 ve 52 uyarınca hâkim, durumun gereğini ve özellikle kusurun ağırlığını göz önüne alarak tazminatın kapsamını ve ödenme biçimini belirler. Zarar görenin zararın doğmasında veya artmasında etkisi olmuşsa ya da tazminat yükümlüsünün durumunu ağırlaştırmışsa, hâkim tazminatı indirebilir veya tamamen kaldırabilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Maddi tazminat neyi kapsar?
Malvarlığında meydana gelen fiili azalma ile yoksun kalınan kazancı, yani zarar görenin malvarlığının olaydan önceki ve sonraki durumu arasındaki farkı kapsar.
Manevi tazminat ne zaman istenebilir?
TBK m.56 ve 58 uyarınca bedensel bütünlüğün zedelenmesi veya kişilik hakkının zedelenmesi hâlinde, uğranılan acı ve elemin giderilmesi için istenebilir.
Manevi tazminat miktarı nasıl belirlenir?
Hâkim, olayın özelliklerini, tarafların ekonomik ve sosyal durumlarını, kusur derecesini ve zararın ağırlığını dikkate alarak hakkaniyete uygun bir miktar belirler.
Tazminat davasında zamanaşımı süresi nedir?
TBK m.72 uyarınca zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten itibaren iki yıl ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten itibaren on yıldır; fiil aynı zamanda suç oluşturuyorsa ceza zamanaşımı süresi daha uzunsa o süre uygulanır.
Zarar görenin de kusuru varsa ne olur?
TBK m.52 uyarınca zarar görenin zararın doğmasında veya artmasında etkisi olmuşsa hâkim tazminatı indirebilir.
Uğradığınız Zararın Tazmini İçin Dava mı Açacaksınız?
Zararın doğru hesaplanması ve zamanaşımı sürelerinin takibi tazminat davasının başarısını belirler; olayınızı ve belgelerinizi birlikte değerlendirelim.