Nitelikli Dolandırıcılık Hâlleri

Dolandırıcılık suçunun belirli koşullarda işlenmesi, kanun koyucu tarafından daha ağır bir haksızlık olarak değerlendirilmiş ve nitelikli hâl olarak düzenlenmiştir. Bu hâllerde ceza önemli ölçüde artmakta, dava ağır ceza mahkemesinde görülmekte ve suç uzlaştırma kapsamı dışında kalmaktadır.

Nitelikli Hâller

TCK m.158/1 uyarınca dolandırıcılık suçunun aşağıdaki hâllerde işlenmesi durumunda üç yıldan on yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezasına hükmolunur:

• Dinî inanç ve duyguların istismar edilmesi suretiyle,
• Kişinin içinde bulunduğu tehlikeli durum veya zor şartlardan yararlanmak suretiyle,
• Kişinin algılama yeteneğinin zayıflığından yararlanmak suretiyle,
• Kamu kurum ve kuruluşlarının, kamu meslek kuruluşlarının, siyasi parti, vakıf veya dernek tüzel kişiliklerinin araç olarak kullanılması suretiyle,
• Kamu kurum ve kuruluşları zararına olarak,
• Bilişim sistemlerinin, banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullanılması suretiyle,
• Basın ve yayın araçlarının sağladığı kolaylıktan yararlanmak suretiyle,
• Tacir veya şirket yöneticisi olan ya da şirket adına hareket eden kişilerin ticari faaliyetleri sırasında,
• Serbest meslek sahibi kişiler tarafından, mesleklerinden dolayı kendilerine duyulan güven kötüye kullanılmak suretiyle,
• Banka veya diğer kredi kurumlarınca tahsis edilmemesi gereken bir kredinin açılmasını sağlamak amacıyla,
• Sigorta bedelini almak amacıyla,
• Kişinin, kendisini kamu görevlisi veya banka, sigorta ya da kredi kurumlarının çalışanı, temsilcisi veya kurumla ilişkili olarak tanıtması suretiyle.

Ağırlaştırılmış Alt Sınır

Kanun, bazı bentler bakımından ayrıca daha ağır kurallar öngörmüştür. Kamu kurumlarının zararına, bilişim sistemleri veya bankaların araç olarak kullanılması, kişinin kendisini kamu görevlisi olarak tanıtması gibi hâllerde hapis cezasının alt sınırı dört yıldan, adli para cezasının miktarı ise suçtan elde edilen menfaatin iki katından az olamaz.

Uygulamadaki Tartışmalar

Uygulamada en çok tartışılan nitelikli hâl, bilişim sistemlerinin araç olarak kullanılmasıdır. Yargıtay, bilişim sisteminin hileli davranışın bir parçası olarak kullanılmasını aramakta; yalnızca ödemenin bankacılık sistemiyle yapılmış olmasını bu nitelikli hâl için yeterli görmemektedir. Bu ayrım, cezanın miktarını önemli ölçüde değiştirdiğinden savunmanın mutlaka tartışması gereken bir husustur.

Etkin Pişmanlık

TCK m.168 kapsamındaki etkin pişmanlık hükümleri nitelikli dolandırıcılık bakımından da uygulanır. Zararın kovuşturma başlamadan önce giderilmesi hâlinde ceza üçte ikisine kadar, kovuşturma başladıktan sonra hüküm verilinceye kadar giderilmesi hâlinde ise yarısına kadar indirilir. Nitelikli hâllerde temel cezanın yüksekliği nedeniyle, indirimin sonuç ceza üzerindeki etkisi son derece önemlidir.