Sağlık Çalışanlarının Nöbet ve Fazla Mesai Hesabı
Yargıtay’a göre özel hastanelerde çalışan hemşire, ebe ve doktorlar haftalık normal mesailerinde değil, tuttukları nöbetlerle sınırlı olarak fazla çalışma yapmış sayılır; nöbet süresinden ara dinlenme düşülerek hesap yapılır.
Sağlık sektörü, fazla mesai uygulamasının en sık rastlandığı çalışma alanlarındandır. Hastane, klinik ve sağlık merkezleri çalışanlarının işçilik alacakları içerisinde fazla mesai alacakları bilhassa önem taşımaktadır. Yargıtay’ın konuya ilişkin kararları, yerel mahkemelerin izlemesi gereken kuralları ve hesap yöntemini teferruatlı biçimde belirlemiştir.
Yargıtay’ın Yaklaşımı
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 2014/37482 E., 2016/9246 K. sayılı ve 13.4.2016 tarihli içtihadında, davacı işçinin fazla çalışma yapıp yapmadığı konusundaki uyuşmazlık değerlendirilmiştir. Daire, fazla çalışma yaptığını iddia eden işçinin bu iddiasını ispatla yükümlü olduğunu belirterek, ücret bordrolarına dair kuralların burada da geçerli olduğuna değinmiştir.
Nöbetle Sınırlı Fazla Çalışma
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 2007/40834 E., 2009/7566 K. sayılı içtihadına yapılan atıfla, Türkiye’deki hastanelerde statü hukuku dışında hemşire, ebe, doktor, eczacı, anestezi uzmanı ve benzeri sıfatlarla çalışanların, haftalık normal mesailerinde fazla çalışma yapmadıkları, yalnızca tuttukları nöbetlerle sınırlı olarak fazla çalışma yapmış oldukları kabul edilmiştir. Bu nöbetlerin hesabı bakımından karar şu yöntemi benimsemektedir:
“Hafta içi nöbetler 17:00-08:00 saatleri arasında 15 saat olarak yapılmaktadır. İşçinin yaptığı işin niteliğine göre zorunlu ihtiyaçlar sebebiyle 3 saat ara dinlenmesi indirilerek hafta içi nöbette 12 saat fazla çalışma yaptığı kabul edilmektedir. Hafta sonu nöbetler 24 saat sürmekte, işin niteliğine göre zorunlu ihtiyaçlar sebebiyle 4 saat ara dinlenme indirildiğinde 20 saat fazla çalışma yapılmış olmaktadır.”
Bu durumlarda fazla çalışmalar, tutulan hafta içi ve hafta sonu nöbet sayısına göre denetlemeye elverişli bir bilirkişi raporuyla hesaplanmalıdır.
Yıllık 270 Saat Sınırı
Yargıtay, İş Kanunu’nun 41. maddesindeki fazla çalışma süresinin toplamının bir yılda iki yüz yetmiş saatten fazla olamayacağı yönündeki hükmün işçiyi korumaya yönelik olduğunu belirtmiştir. Bu sınırlamaya rağmen işçinin daha fazla çalıştırılması hâlinde, bu çalışmaların karşılığı olan fazla mesai ücretinin de ödenmesi gerekir. Sınırın aşılmış olması, işverene ödeme yapmama imkânı vermez.
Ara Dinlenmelerin Önemi
Fazla çalışmanın belirlenmesinde İş Kanunu’nun 68. maddesi uyarınca ara dinlenme sürelerinin de dikkate alınması gerekir. Nöbet süreleri brüt olarak değil, ara dinlenmeler düşüldükten sonraki net süre üzerinden hesaba katılır. Bu nedenle nöbet çizelgelerinin yanında, nöbet sırasında fiilen dinlenme imkânı bulunup bulunmadığının da tanık beyanlarıyla ortaya konulması önem taşır.
Delillerin Toplanması
- Aylık nöbet çizelgeleri ve nöbet listelerinin onaylı suretleri,
- Hastane giriş çıkış kayıtları ve kart okuma verileri,
- Nöbet sırasında düzenlenen hasta kayıtları ve imzalı belgeler,
- Aynı birimde çalışan tanıkların beyanları,
- Ücret bordroları ve banka ödeme kayıtları.
Sıkça Sorulan Sorular
Özel hastane çalışanlarının fazla çalışması nasıl belirlenir?
Yargıtay uygulamasına göre statü hukuku dışında çalışan hemşire, ebe, doktor ve benzeri personelin, kural olarak tuttukları nöbetlerle sınırlı olarak fazla çalışma yaptığı kabul edilmektedir.
Hafta içi nöbetin fazla çalışma süresi nasıl hesaplanır?
Yargıtay kararına göre 17.00-08.00 arasındaki 15 saatlik hafta içi nöbetten 3 saat ara dinlenme düşülerek 12 saat fazla çalışma kabul edilmektedir.
Hafta sonu nöbeti nasıl hesaplanır?
24 saatlik hafta sonu nöbetinden 4 saat ara dinlenme düşüldüğünde 20 saat fazla çalışma yapılmış sayılmaktadır.
Yıllık 270 saat sınırı aşıldıysa ücret ödenmez mi?
Hayır. İş Kanunu m.41’deki yıllık 270 saatlik sınır işçiyi korumaya yöneliktir; bu sınırın üzerinde çalıştırılan işçiye de fazla mesai ücretinin ödenmesi gerekir.
Hangi kararda bu ilkeler açıklanmıştır?
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 2014/37482 E., 2016/9246 K. sayılı kararı ile atıf yaptığı önceki içtihatlarda bu ilkeler açıklanmıştır.
Hastane Nöbetleriniz Karşılığında Fazla Mesai Ücreti Alamadınız mı?
Nöbet çizelgelerine dayalı fazla çalışma hesabı Yargıtay’ın belirlediği yöntemle yapılmalıdır; nöbet kayıtlarınızla alacağınızı birlikte hesaplayalım.