İş Kanunu’nun hava taşıma işlerine ilişkin istisnasının yer hizmetleri çalışanlarını kapsayıp kapsamadığı, yapılan işin niteliğine göre değerlendirilir; bu tespit işe iade ve kıdem tazminatı haklarını doğrudan etkiler.
Toplu iş sözleşmesi veya disiplin yönetmeliğindeki usule aykırı olarak verilen ya da somut olaya uymayan disiplin cezalarının iptali talep edilebilir; sicile işlenen haksız cezalar ilerideki fesihlerin dayanağı olabileceğinden önemlidir.
İşverenin yönetim hakkı kurumsal e-postaların denetimine imkân tanır; ancak önceden bilgilendirme, ölçülülük ve amaca bağlılık şartları gözetilmelidir.
Havacılık emniyet kültürü, ihlalleri raporlayan personelin cezalandırılmamasını esas alır; emniyet raporu sebebiyle yapılan fesih, fesih hakkının kötüye kullanılması olarak tazminat doğurabilir.
Türk Borçlar Kanunu rekabet yasağının geçerliliğini yazılı şekle, işçinin ehliyetine ve yer, zaman ile iş türü bakımından makul sınırlara bağlar; pilotların başka bir havayolunda çalışmasını süresiz engelleyen kayıtlar geçersizdir.
2025/3 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi ışığında psikolojik tacize uğrayan işçinin İş Kanunu m.24 uyarınca haklı nedenle fesih ve tazminat hakları.
Gebelik sebebiyle uçuş görevinden alınan kabin memurunun sözleşmesinin feshedilmesi, cinsiyete dayalı ayrımcılık yasağına ve feshin son çare olması ilkesine aykırılık teşkil edebilir.
Yargıtay 22. Hukuk Dairesine göre kilo sınırını aşan kabin memuruna makul süre verilmesi, kilo verememenin sağlık sebebine dayanıp dayanmadığının araştırılması ve yer hizmetlerinde istihdam imkânının değerlendirilmesi gerekir.
İşverenin iş sözleşmesini feshetmeden önce işçiyi başka bir işte çalıştırma, eğitim verme veya uyarma gibi daha hafif tedbirleri tüketmesi gerektiğini ifade eden ilke ve geçerli fesih denetimi.
Havayolu çalışanlarının disiplin soruşturmalarında verdikleri savunmalar, sonradan açılacak iş davasının kaderini belirlediğinden hukuki dayanaklı bir savunma metni hazırlanması büyük önem taşır.
Sağlık raporları nedeniyle iş ilişkisinin çekilmez hâle geldiği iddiasıyla yapılan fesihlerde, toplu iş sözleşmesindeki hastalık izni hükümleri ve raporların kaynağı mutlaka tetkik edilmelidir.
Yargıtay 13. Hukuk Dairesi, İş Kanunu’na tabi olmayan kabin memurunun sigortalılık ve prim şartını doldurarak yaptığı feshi haklı saymış ve Borçlar Kanunu temelinde makul bir tazminat talep edilebileceğini kabul etmiştir.
İş Kanunu kapsamı dışında kalan çalışanlar bakımından TBK m.432 bildirim sürelerini kıdeme göre iki, dört ve altı hafta olarak belirlemiş; on yılı aşan sözleşmelerde altı aylık özel bir fesih imkânı tanımıştır.
TBK m.402 uyarınca fazla çalışma ücreti normal ücretin en az yüzde elli fazlasıyla ödenir; İş Kanunu kapsamı dışındaki çalışanlar da haftalık tatil hakkından yararlanır.
İş Kanunu kapsamı dışındaki çalışanlar bakımından kötüniyetli fesihte bildirim süresi ücretinin üç katı, haklı sebep olmaksızın derhâl fesihte ise ayrıca altı aylık ücreti aşmayan bir tazminat öngörülmüştür.
3153 sayılı Kanun’a eklenen ek madde ile iyonlaştırıcı radyasyonla çalışan personelin haftalık çalışma süresi 35 saat olarak belirlenmiş olup bu sürenin aşılması fazla çalışma alacağı doğurur.
Yargıtay’a göre özel hastanelerde çalışan hemşire, ebe ve doktorlar haftalık normal mesailerinde değil, tuttukları nöbetlerle sınırlı olarak fazla çalışma yapmış sayılır; nöbet süresinden ara dinlenme düşülerek hesap yapılır.
Uçuş saati ödemeleri, yurt dışı harcırahları ve benzeri ödemelerin ücretin parçası mı yoksa masraf karşılığı mı olduğu, tazminat hesabını doğrudan etkiler; bu ayrım ödemenin niteliğine ve sürekliliğine göre yapılır.
Sağlık kuralları bakımından günde yedi buçuk saat veya daha az çalışılması gereken işlerde bu süreyi aşan her çalışma, haftalık kırk beş saat sınırı aşılmasa dahi doğrudan fazla çalışmadır.
İşçinin imzasını taşıyan bordro sahteliği ispatlanıncaya kadar kesin delildir; ancak ihtirazi kayıt, iş yeri kayıtları ve tanık beyanlarıyla bordroda görünenden fazla çalışma ispatlanabilir.
Yargıtay 22. Hukuk Dairesine göre aktif sporcu olmayan antrenör ve teknik direktörler İş Kanunu’ndaki sporcu istisnasının dışında kalır ve işçi olarak kabul edilir.
Federasyon yönetmeliklerindeki özel hakem veya tahkim şartı iş mahkemesinin görevini ortadan kaldırmaz; tahkim itirazı ilk itiraz olarak süresinde ileri sürülmezse dikkate alınmaz.
Borçlar Kanunu’na tabi uçucu personelin hizmet sözleşmesinden doğan alacakları beş yıllık zamanaşımına tabidir; her alacak kaleminin muacceliyet tarihinin ayrı ayrı belirlenmesi hak kaybını önler.
Sendikal örgütlenme, İş Kanunu kapsamı dışında kalan havayolu çalışanlarının toplu iş sözleşmesi yoluyla güvence kazanmasının başlıca aracıdır; sendika üyeliği sebebiyle yapılan ayrımcılık ve fesihler sendikal tazminat doğurur.
Yargıtay 13. Hukuk Dairesi, İş Kanunu’na tabi olmayan kabin memurunun haklı feshinde kıdem tazminatı yerine Borçlar Kanunu’na dayalı makul bir tazminat talep edilebileceğini kabul etmiştir; bu tazminatın ölçütleri ise somut olaya göre belirlenir.
Pilotun lisansının veya sağlık sertifikasının geçici olarak askıya alınması, sözleşmenin askıya alınması ve yeniden kazanım imkânları değerlendirilmeden doğrudan fesih sebebi yapılamaz.
Sağlık sebebiyle uçuculuk vasfını yitiren personelin sözleşmesi doğrudan feshedilemez; Yargıtay, feshin son çare olması ilkesi gereğince yer hizmetlerinde istihdam imkânının araştırılmasını zorunlu görmektedir.
Sivil havacılık mevzuatındaki uçuş görev ve dinlenme sınırları emniyet amaçlı kamu düzeni kurallarıdır; bu sınırların aşılmasına zorlanan çalışan görevi reddettiği için yaptırıma maruz bırakılamaz.
Türk Borçlar Kanunu hizmet sözleşmelerinde yalnızca işçi aleyhine konulan ceza koşulunu geçersiz saymıştır; pilot ve kabin memurlarının sözleşmelerindeki tek taraflı cezai şartlar bu sebeple mahkemece hükümsüz kabul edilebilir.
Türk Borçlar Kanunu işverene her hafta bir tam çalışma günü tatil verme borcu yükler; uçuş planlamasının niteliği tatilin pazar günü kullanılmasını engellese de haftalık bir tam gün tatil hakkı ortadan kalkmaz.
Türk Borçlar Kanunu en az bir yıl çalışmış işçiye yılda en az iki hafta, on sekiz yaşından küçük ve elli yaşından büyüklere en az üç hafta ücretli izin tanır; bu haktan para karşılığında feragat edilemez.
Türk Borçlar Kanunu belirsiz süreli hizmet sözleşmelerinde kıdeme göre iki, dört ve altı haftalık fesih bildirim süreleri öngörür; bu süreler sözleşmeyle kısaltılamaz, ancak uzatılabilir.
İş güvencesinden yararlanamayan havayolu çalışanı bakımından Türk Borçlar Kanunu’nun fesih hakkının kötüye kullanılmasına bağladığı tazminat, fesih bildirim süresine ait ücretin üç katı tutarında önemli bir güvencedir.
En az bir yıl çalışmış işçi, iş sözleşmesinin işverence haklı sebep dışında feshi, işçinin haklı sebeple feshi, askerlik, emeklilik, kadın işçinin evlilik nedeniyle ayrılması veya ölüm hâllerinde kıdem tazminatına hak kazanır.
Otuz veya daha fazla işçi çalıştıran işyerinde en az altı aylık kıdemi bulunan ve belirsiz süreli sözleşmeyle çalışan işçi, geçerli sebep gösterilmeden yapılan feshe karşı fesih bildiriminden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurarak işe iade talep edebilir.
Haftalık kırk beş saati aşan çalışmalar fazla çalışma sayılır ve yüzde elli zamlı ücretle ödenir; fazla çalışmanın ispatında bordrolar, puantaj kayıtları ve tanık beyanları esas alınır.
Banka çalışanları uzun çalışma saatleri, hedef baskısı ve ağır sorumluluklar nedeniyle fazla çalışma, prim, ikramiye ve mobbing kaynaklı uyuşmazlıklarla sıkça karşılaşmaktadır; bu alacaklar İş Kanunu ve sözleşme hükümleri çerçevesinde talep edilebilir.
İş Kanunu’na tabi olmayan uçucu personel de Türk Borçlar Kanunu uyarınca fazla çalışma ücretini normal ücretin en az yüzde elli fazlasıyla talep edebilir; uçuş kayıtları bu alacağın ispatında belirleyicidir.
Gazeteciler, 5953 sayılı Basın Mesleğinde Çalışanlarla Çalıştıranlar Arasındaki Münasebetlerin Tanzimi Hakkında Kanun ile İş Kanunu’na göre daha geniş haklara sahiptir; ücretlerin gecikmesi hâlinde artırımlı faiz uygulanır.
Havayolu şirketlerinin pilotlara sağladığı eğitimlerin giderlerinin, belirli süre dolmadan işten ayrılması hâlinde iadesini öngören sözleşme hükümleri, ancak giderle orantılı ve çalışılan süreye göre indirimli olması hâlinde geçerli kabul edilmektedir.
Özel sağlık kuruluşlarında çalışan hekim, hemşire ve diğer sağlık personeli; nöbet ve fazla çalışma ücretleri, iş sağlığı ve güvenliği ile şiddete karşı korunma konularında İş Kanunu ve 6331 sayılı Kanun kapsamında haklara sahiptir.
6356 sayılı Kanun uyarınca toplu iş sözleşmesine aykırı bireysel iş sözleşmesi hükümleri yerini toplu iş sözleşmesi hükümlerine bırakır; ancak bireysel sözleşmedeki işçi lehine hükümler geçerliliğini korur.
Hizmet sözleşmelerine yalnızca işçi aleyhine konulan cezai şart TBK m.420 uyarınca geçersizdir; karşılıklı cezai şartlar ise geçerli olmakla birlikte fahiş olmaları hâlinde hâkim tarafından indirilebilir.
Belirli süreli iş sözleşmesi ancak belirli süreli işlerde veya belli bir işin tamamlanması gibi objektif koşullara bağlı olarak yapılabilir; esaslı neden olmaksızın zincirleme yapılan sözleşmeler belirsiz süreli sayılır.
İşveren çalışma koşullarında esaslı değişikliği ancak yazılı bildirimle yapabilir; işçinin altı iş günü içinde yazılı olarak kabul etmediği değişiklik işçiyi bağlamaz ve işverenin feshi geçerli sebebe dayanmak zorundadır.
Kullandırılmayan yıllık izin süreleri, iş sözleşmesinin herhangi bir nedenle sona ermesi hâlinde son ücret üzerinden ücrete dönüşür; bu alacağın zamanaşımı sözleşmenin sona ermesinden itibaren başlar.
İşverenin çalışanların e-posta, bilgisayar ve kamera kayıtlarını izlemesi ancak önceden bilgilendirme yapılması, meşru bir amaç bulunması ve ölçülülük ilkesine uyulması hâlinde hukuka uygundur.
Çalışanın sosyal medya paylaşımları ifade özgürlüğü kapsamında korunur; ancak işverenin itibarını ağır şekilde zedeleyen, sır niteliğindeki bilgileri açıklayan veya hakaret içeren paylaşımlar fesih sebebi olabilir.
Sendika üyeliği veya sendikal faaliyete katılma nedeniyle iş sözleşmesi feshedilen işçi, 6356 sayılı Kanun m.25 uyarınca yıllık ücretinden az olmamak üzere sendikal tazminat talep edebilir.
Belirsiz süreli iş sözleşmesini feshetmek isteyen taraf, işçinin kıdemine göre iki ilâ sekiz hafta arasında değişen bildirim sürelerine uymak zorundadır; bu sürelere uymayan taraf ihbar tazminatı öder.
İş güvencesi kapsamındaki işçilerin sözleşmesinin feshi yazılı yapılmalı ve fesih sebebi açık ve kesin şekilde belirtilmelidir; sözlü fesih ve gerekçesiz fesih bildirimi feshi geçersiz kılar.
Havayolu firmalarının sonradan ihdas ettiği dil sınavı ve yeterlilik kriterlerine dayanarak yaptığı fesihler, ölçütlerin nesnel, önceden bildirilmiş ve eşit biçimde uygulanmış olmasına bağlıdır.
Baskı ve yıldırma sonucu verilen istifa dilekçesi, gerçek iradeyi yansıtmıyorsa işveren feshi veya çalışanın haklı feshi olarak nitelendirilebilir; bu ayrım tazminat haklarının akıbetini tayin eder.
Asıl işveren, alt işverenin işçilerine karşı iş sözleşmesinden doğan yükümlülüklerden alt işverenle birlikte müteselsilen sorumludur; asıl işin bölünerek alt işverene verilmesi gibi muvazaalı ilişkilerde işçiler başlangıçtan itibaren asıl işverenin işçisi sayılır.
Çalışanın rızası bulunmadan uzun süreli ücretsiz izne çıkarılması, hizmet sözleşmesinin esaslı şekilde değiştirilmesi niteliğindedir ve şartları varsa çalışana haklı fesih imkânı tanır.
Havayolu firmalarında uzun süreli ücretsiz izin, keyfi uçuş planlaması ve istifaya zorlama gibi yıldırma uygulamaları psikolojik taciz teşkil edebilir; Türk Borçlar Kanunu işverene çalışanın kişiliğini koruma borcu yüklemektedir.
İş Kanunu’na tabi olmayan pilot ve kabin memurlarının işçilik alacaklarına ilişkin davaları kural olarak asliye hukuk mahkemesinde görülür; görev meselesinin baştan doğru tayini zaman ve masraf kaybını önler.
İş kazası geçiren işçi veya ölümü hâlinde yakınları, işverenin iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini almaması nedeniyle maddi ve manevi tazminat talep edebilir; işverenin kusur oranı ve SGK tarafından bağlanan gelirler tazminatın belirlenmesinde dikkate alınır.
Havayolu firmasıyla sendika arasında akdedilen toplu iş sözleşmesinde İş Kanunu’na yapılan atıf, kanunun kapsamı dışında kalan pilot ve kabin memurlarına iş güvencesi ve kıdem tazminatı gibi korumaların kapısını aralar.
Kıdem ve ihbar tazminatı, fazla çalışma, yıllık izin ve ücret alacakları beş yıllık zamanaşımına tabidir; kıdem tazminatına en yüksek mevduat faizi, diğer alacaklara ise kural olarak yasal faiz uygulanır.
Hava taşıma işleri 4857 sayılı İş Kanunu’nun kapsamı dışında bırakıldığından pilot ve kabin memurlarının hakları kural olarak Türk Borçlar Kanunu’nun hizmet sözleşmesi hükümlerine göre tayin edilir; toplu iş sözleşmesindeki atıf ise bu tabloyu değiştirebilir.
İşveren ekonomik, teknolojik, yapısal ve benzeri işletme, işyeri veya işin gerekleri sonucu toplu işçi çıkarmak istediğinde, bunu en az otuz gün önceden yazılı olarak işyeri sendika temsilcilerine, bölge müdürlüğüne ve Türkiye İş Kurumuna bildirmek zorundadır.
