Saklı Payın Korunması ve Tenkis Davası
Mirasbırakanın tasarruf edilebilir kısmı aşan ölüme bağlı veya sağlararası kazandırmaları nedeniyle saklı payı zedelenen mirasçılar, TMK m.560 uyarınca tenkis davası açarak bu tasarrufların saklı payı karşılayacak ölçüde indirilmesini isteyebilir.
Türk miras hukuku, mirasbırakana malvarlığı üzerinde tasarruf özgürlüğü tanımakla birlikte, bu özgürlüğü belirli yakınları korumak amacıyla sınırlandırmıştır. Altsoy, ana baba ve sağ kalan eş, saklı paylı mirasçılardır ve mirasbırakan bu kişilerin saklı paylarını ölüme bağlı tasarruflarıyla veya bazı sağlararası kazandırmalarla ortadan kaldıramaz. Saklı payın zedelenmesi hâlinde başvurulacak hukuki yol tenkis davasıdır.
Tenkise Tabi Tasarruflar
TMK m.560 uyarınca mirasbırakanın tasarruf edebileceği kısmı aşan tasarrufları nedeniyle saklı paylarının karşılığını alamayan mirasçılar, tasarrufların tasarruf edilebilir kısma kadar indirilmesini dava edebilir. TMK m.565 uyarınca tenkise tabi sağlararası kazandırmalar şunlardır:
- Mirasçılık sıfatını kazanmış olsalar dahi mirasbırakanın mirasçılara miras payına mahsuben verdiği ve geri verme yükümlülüğü bulunmayan kazandırmalar,
- Mirasçılık sıfatını kazanmış olsalar dahi mirasçılara mirasta hak sahibi olmaları dolayısıyla yapılan ve geri verilmeyen kazandırmalar,
- Mirasbırakanın serbestçe dönme hakkını saklı tutarak yaptığı bağışlamalar ile ölümünden önceki bir yıl içinde yaptığı bağışlamalar,
- Mirasbırakanın saklı pay kurallarından kaçınmak amacıyla yaptığı açıkça anlaşılan kazandırmalar.
Tenkis Sırası
TMK m.570 uyarınca saklı pay, önce ölüme bağlı tasarruflardan tenkis yoluyla tamamlanır. Bu yeterli olmazsa sağlararası kazandırmalara başvurulur ve en yeni tarihli kazandırmadan başlanarak eski tarihliye doğru tenkis yapılır. Bu sıra, mirasbırakanın son iradesine en az müdahaleyle saklı payın korunmasını amaçlar.
Hak Düşürücü Süre
TMK m.571 uyarınca tenkis davası açma hakkı, mirasçıların saklı paylarının zedelendiğini öğrendikleri tarihten başlayarak bir yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde vasiyetnamenin açılması tarihinden, diğer tasarruflarda ise mirasın açılmasından başlayarak on yıl geçmekle düşer. Bu süreler hak düşürücü niteliktedir.
Hesaplama
Tenkis davasında öncelikle terekenin değeri, mirasbırakanın ölüm tarihindeki aktif ve pasifi ile tenkise tabi kazandırmalar eklenerek belirlenir. Ardından saklı pay ve tasarruf edilebilir kısım hesaplanır. Bu hesaplama, bilirkişi incelemesi gerektiren teknik bir süreçtir. Yargıtay, taşınmazlar bakımından tenkisin kural olarak aynen değil, bedel üzerinden yapılabileceğini kabul etmektedir.
Sıkça Sorulan Sorular
Tenkis davası nedir?
Mirasbırakanın tasarruf edebileceği kısmı aşan tasarrufları nedeniyle saklı payı zedelenen mirasçının bu tasarrufların indirilmesini istediği davadır.
Hangi tasarruflar tenkise tabidir?
Vasiyetname ve miras sözleşmesi gibi ölüme bağlı tasarruflar ile TMK m.565’te sayılan sağlararası kazandırmalar tenkise tabidir.
Tenkis davasının süresi nedir?
TMK m.571 uyarınca saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde vasiyetnamenin açılmasından, diğer tasarruflarda mirasın açılmasından başlayarak on yıldır.
Tenkiste hangi sıra izlenir?
TMK m.570 uyarınca önce ölüme bağlı tasarruflar, yetmezse sağlararası kazandırmalar tenkis edilir; sağlararası kazandırmalarda en yeni tarihli olandan başlanır.
Muris muvazaası ile tenkis birlikte ileri sürülebilir mi?
Evet. Muvazaa iddiasının ispatlanamaması ihtimaline karşı tenkis talebi terditli olarak ileri sürülebilir.
Murisiniz Malvarlığını Başkalarına Bırakarak Saklı Payınızı mı Zedeledi?
Tenkis davası hak düşürücü sürelere bağlıdır ve tereke hesabı uzmanlık gerektirir; vasiyetname ve tapu kayıtlarıyla saklı payınızı birlikte hesaplayalım.