Ayrımcılık Yasağı ve TİHEK Başvurusu
Cinsiyet, ırk, din, engellilik, yaş ve benzeri sebeplerle kamu hizmetlerinde, iş hayatında veya mal ve hizmet sunumunda ayrımcılığa uğrayan kişiler, 6701 sayılı Kanun kapsamında Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumuna başvurabilir.
Eşitlik ilkesi, hukuk devletinin ve insan onurunun temelidir. Kişilerin doğuştan veya sonradan sahip oldukları özellikler nedeniyle farklı muameleye tabi tutulması, toplumsal barışı zedeler ve bireylerin temel haklarını ihlal eder. Anayasa’nın 10. maddesi kanun önünde eşitliği güvence altına almış, 6701 sayılı Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Kanunu ise ayrımcılıkla mücadeleye ilişkin özel bir mekanizma öngörmüştür.
Ayrımcılık Sebepleri
6701 sayılı Kanun uyarınca cinsiyet, ırk, renk, dil, din, inanç, mezhep, felsefi ve siyasi görüş, etnik köken, servet, doğum, medeni hâl, sağlık durumu, engellilik ve yaş temellerine dayalı ayrımcılık yasaktır. Kanun, doğrudan ayrımcılığın yanında dolaylı ayrımcılığı, çoklu ayrımcılığı, taciz ve mobbingi de ayrımcılık türleri arasında saymıştır.
Uygulama Alanları
- Kamu hizmetlerinden yararlanma,
- Eğitim ve öğretim hizmetleri,
- İş ve çalışma hayatı; işe alım, ücret, terfi ve işten çıkarma,
- Mal ve hizmet sunumu, konut kiralama ve satışı,
- Sağlık hizmetleri ve sosyal hizmetler.
İspat Yükü
6701 sayılı Kanun, ayrımcılık başvurularında ispat yükü bakımından önemli bir kolaylık getirmiştir. Başvuran, ayrımcılığın varlığına ilişkin kuvvetli emareleri ve olgu karinelerini ortaya koyduğunda, karşı taraf ayrımcılık yasağını ihlal etmediğini ve eşit muamele ilkesine uygun davrandığını ispat etmekle yükümlü olur. Bu düzenleme, ayrımcılığın doğrudan ispatının güçlüğünü dikkate almaktadır.
Başvuru Süreci
Ayrımcılığa uğradığını iddia eden kişi, Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumuna ücretsiz olarak başvurabilir. Kurum, başvuruyu inceler, taraflardan bilgi ve belge ister ve gerektiğinde tarafları uzlaşmaya davet eder. Ayrımcılık yasağının ihlal edildiğinin tespiti hâlinde Kurum, kanunda öngörülen idari para cezasına hükmeder. Kurum kararına karşı idari yargı yolu açıktır. Ayrıca ayrımcılık nedeniyle uğranılan zararın tazmini için genel hükümlere göre dava açılabilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Ayrımcılık yasağı nedir?
Anayasa m.10 ve 6701 sayılı Kanun uyarınca kişilerin cinsiyet, ırk, renk, dil, din, inanç, mezhep, felsefi ve siyasi görüş, etnik köken, servet, doğum, medeni hâl, sağlık durumu, engellilik ve yaş gibi sebeplerle ayrımcılığa uğratılmamasıdır.
TİHEK’e kimler başvurabilir?
Ayrımcılık yasağının ihlal edildiğini iddia eden gerçek ve tüzel kişiler başvurabilir.
Başvuru ücretli midir?
Hayır. Kuruma yapılan başvurular ücretsizdir.
Ayrımcılık davalarında ispat yükü nasıldır?
6701 sayılı Kanun uyarınca başvuran ayrımcılığın varlığına ilişkin kuvvetli emareleri ortaya koyduğunda, ayrımcılık yapılmadığını ispat yükü karşı tarafa geçer.
Kurum hangi yaptırımları uygulayabilir?
Ayrımcılık yasağının ihlali hâlinde kanunda öngörülen idari para cezası uygulayabilir.
İş Yerinde veya Bir Hizmet Alırken Ayrımcılığa mı Uğradınız?
Ayrımcılık başvurularında ispat yükünün yer değiştirmesi ve delillerin korunması önem taşır; yaşadığınız olayı ve başvuru yollarınızı birlikte değerlendirelim.