Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru Şartları ve Süre

Bireysel başvuru, klasik kanun yollarından farklı olarak hükmün hukuka uygunluğunu değil, temel hak ihlali bulunup bulunmadığını denetler. Bu nedenle başvuru dilekçesi, bir istinaf veya temyiz dilekçesi gibi değil; ihlal edilen hak, müdahalenin niteliği ve bu müdahalenin ölçüsüzlüğü ekseninde kurgulanmalıdır. Bu ayrımın kavranmaması, uygulamada başvuruların en sık reddedilme sebebidir.

Başvuru Şartları

Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru, 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 45 ve devamı maddelerinde düzenlenmiştir. Başvuru yapılabilmesi için şu şartlar aranır:

• İhlale neden olduğu ileri sürülen işlem, eylem veya ihmalin kamu gücü tarafından gerçekleştirilmiş olması,
• İhlal edilen hakkın hem Anayasa’da hem de Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve Türkiye’nin taraf olduğu protokollerin ortak koruma alanında bulunması,
• Olağan kanun yollarının tüketilmiş olması,
• Başvurucunun ihlalden kişisel ve doğrudan etkilenmiş olması.

Süre

Süre kritiktir. Başvurunun, başvuru yollarının tüketildiği tarihten, başvuru yolu öngörülmemişse ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yapılması gerekir. Haklı bir mazeret nedeniyle süresi içinde başvuramayanlar, mazeretin kalktığı tarihten itibaren on beş gün içinde ve mazeretlerini belgeleyen delillerle birlikte başvurabilir. Bu süre hak düşürücüdür ve resen gözetilir. Uygulamada sürenin, kesinleşmiş kararın tebliğ edildiği veya öğrenildiği tarihten başladığı dikkate alınmalıdır.

Başvuru Dilekçesinin Yapısı

Başvuru dilekçesinin hazırlanmasında üç aşamalı bir yapı izlenmelidir. Birincisi, ihlale konu olguların tarih sırasıyla ve belgeye dayalı biçimde anlatılması. İkincisi, hangi anayasal hakkın hangi işlem veya ihmalle ihlal edildiğinin açıkça gösterilmesi. Üçüncüsü, Anayasa Mahkemesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi içtihatlarına atıfla müdahalenin neden ölçüsüz veya hukuka aykırı olduğunun ortaya konulması.

Kanun Yollarında Hakkın İleri Sürülmesi

Bireysel başvurunun kabul edilebilirliği bakımından sıklıkla gözden kaçırılan bir husus, ihlal iddiasının olağan kanun yollarında da ileri sürülmüş olması gerekliliğidir. Anayasa Mahkemesi, başvurucunun ihlal iddiasını derece mahkemeleri önünde dile getirmemesi hâlinde başvuru yollarının usulüne uygun tüketilmediğine karar verebilmektedir. Bu nedenle bireysel başvuru stratejisi, yargılamanın ilk aşamalarından itibaren kurgulanmalıdır.