İş Hukukunda Feshin Son Çare Olması İlkesi
İşverenin iş sözleşmesini feshetmeden önce işçiyi başka bir işte çalıştırma, eğitim verme veya uyarma gibi daha hafif tedbirleri tüketmesi gerektiğini ifade eden ilke ve geçerli fesih denetimi.
İş hukukunun temel ilkelerinden biri, iş sözleşmesinin feshinin işveren bakımından başvurulacak son çare olmasıdır. Bu ilke, işçinin iş güvencesini somutlaştıran ve fesih denetiminde mahkemelerin en sık başvurduğu ölçütlerden biridir. İlkenin özü şudur: İşveren, sorunu daha hafif bir tedbirle çözebilecek iken doğrudan feshe başvuramaz.
İlkenin Dayanağı
4857 sayılı İş Kanunu’nun 18. maddesi, iş güvencesi kapsamındaki işçinin belirsiz süreli iş sözleşmesini fesheden işverenin, işçinin yeterliliğinden veya davranışlarından ya da işletmenin, iş yerinin veya işin gereklerinden kaynaklanan geçerli bir sebebe dayanmak zorunda olduğunu öngörmektedir. Yargıtay, bu geçerli sebebin denetiminde feshin son çare olması ilkesini istikrarlı biçimde uygulamaktadır.
İşverenden Beklenen Tedbirler
- İşçinin uyarılması ve davranışını düzeltmesi için fırsat tanınması,
- Yetersizlik hâlinde eğitim verilmesi veya destek sağlanması,
- İşçinin niteliklerine uygun başka bir pozisyonda çalıştırılması,
- Çalışma saatlerinde veya koşullarında makul düzenlemeler yapılması.
Bu tedbirlerin denenmemiş olması, fesih için ileri sürülen sebep gerçek olsa dahi feshin geçersiz sayılmasına yol açabilir.
Havacılık Sektöründen Bir Örnek
İlkenin somut bir uygulaması, kabin memurlarının kilo alması nedeniyle yapılan fesihlerde görülmektedir. Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, uçuş görevi için gerekli şartları kaybeden kabin memurunun yer hizmetlerinde istihdam edilip edilemeyeceğinin araştırılması gerektiğini belirtmiştir. Ancak bu araştırma sonucunda işçinin başka bir pozisyonda değerlendirilmesi mümkün değilse, işveren tarafından yapılan fesih geçerli kabul edilebilir. Bu yaklaşım, feshin son çare olması ilkesinin tipik bir yansımasıdır.
Haklı Fesih ile Geçerli Fesih Ayrımı
İlkenin doğru kavranabilmesi için haklı sebeple derhâl fesih ile geçerli sebeple fesih arasındaki ayrımın hatırlanması gerekir. İş Kanunu’nun 25. maddesinde düzenlenen haklı sebepler, işverenden iş ilişkisini sürdürmesinin beklenemeyeceği ağırlıktaki hâllerdir ve bildirim süresi beklenmeksizin fesih imkânı verir. Geçerli sebepler ise bu ağırlığa ulaşmayan, ancak iş ilişkisinin devamını işveren bakımından makul olmaktan çıkaran sebeplerdir. Son çare ilkesi, özellikle geçerli fesih denetiminde belirleyici rol oynar.
İşe İade Süreci
Feshin geçersiz olduğunu düşünen işçi, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmalıdır. Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde işe iade davası açılmalıdır. Bu sürelerin hak düşürücü nitelikte olduğu gözden kaçırılmamalıdır.
Sıkça Sorulan Sorular
Feshin son çare olması ilkesi nedir?
İşverenin iş sözleşmesini feshetmeden önce, işçiyi başka bir işte çalıştırma, eğitim verme veya uyarı gibi daha hafif tedbirlerle sorunu çözme imkânlarını değerlendirmesi gerektiğini ifade eden ilkedir.
Bu ilke hangi fesihlerde uygulanır?
Ağırlıklı olarak İş Kanunu m.18 kapsamındaki geçerli nedenle fesihlerde uygulanır; haklı nedenle derhâl fesihte ise işverenden sözleşmeyi sürdürmesi beklenemeyecek ağırlıkta bir sebep aranır.
İşe iade davası için ne kadar süre vardır?
Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulmalı; arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa son tutanaktan itibaren iki hafta içinde dava açılmalıdır.
İş güvencesinden kimler yararlanır?
Otuz veya daha fazla işçi çalıştıran iş yerinde, en az altı aylık kıdemi bulunan ve belirsiz süreli sözleşmeyle çalışan işçiler yararlanır.
Feshin geçersizliğinin sonucu nedir?
İşçi işe iade edilir; işveren işçiyi başlatmazsa dört ila sekiz aylık ücret tutarında iş güvencesi tazminatı ve dört aya kadar boşta geçen süre ücreti ödemekle yükümlü olur.
İş Sözleşmeniz Daha Hafif Tedbirler Denenmeden mi Feshedildi?
Feshin son çare olması ilkesine aykırı fesihler işe iade davasıyla geçersiz kılınabilir; arabuluculuk ve dava sürelerini kaçırmadan durumunuzu birlikte değerlendirelim.