Memnu Hakların İadesi ve Sabıka Kaydının Silinmesi
Anayasa m.76 kapsamındaki suçlardan mahkûm olanlar bakımından yasaklanmış hakların geri verilmesi kararı, hem kamu görevine dönüş imkânı sağlar hem de arşiv kaydının silinme süresini otuz yıldan on beş yıla indirir.
Bazı suçlardan verilen mahkûmiyetler, cezanın infazı tamamlandıktan sonra da kişinin hayatını etkilemeye devam eder. Kamu görevine girme, belirli meslekleri icra etme, seçilme veya bazı ruhsatları alma hakları, bu mahkûmiyetler nedeniyle yıllarca kısıtlı kalabilir. Bu kısıtlamaların kaldırılmasının yolu, yasaklanmış hakların geri verilmesi, diğer adıyla memnu hakların iadesidir.
Hak Yoksunluğu Doğuran Mahkûmiyetler
Anayasa’nın 76. maddesi, taksirli suçlar hariç toplam bir yıl veya daha fazla hapis cezasına hükümlü olanlar ile zimmet, irtikap, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, dolanlı iflas, ihaleye fesat karıştırma, kaçakçılık ve terör eylemleri gibi suçlardan hüküm giyenlerin affa uğramış olsalar bile milletvekili seçilemeyeceğini öngörmektedir. Benzer hak yoksunlukları Devlet Memurları Kanunu ve çeşitli meslek kanunlarında da yer almaktadır.
Sabıka Kaydına Etkisi
5352 sayılı Adli Sicil Kanunu’nun 12. maddesi uyarınca, hak yoksunluğu doğuran mahkûmiyetlere ilişkin arşiv kayıtları, yasaklanmış hakların geri verilmesi kararı alınması koşuluyla on beş yıl, böyle bir karar alınmaksızın otuz yıl geçmesiyle silinir. Diğer mahkûmiyetlerde bu süre beş yıldır. Bu üçlü ayrımın doğru yapılması kritiktir; zira memnu hakların iadesi kararı, kaydın silinme süresini yarı yarıya kısaltmaktadır.
Başvuru Şartları
5352 sayılı Kanun’un 13/A maddesi, yasaklanmış hakların geri verilmesi için başvuru şartlarını düzenlemektedir. Başlıca şartlar şunlardır:
- Mahkûm olunan cezanın infazının tamamlanmasından itibaren kanunda öngörülen sürenin geçmesi,
- Bu süre içinde yeni bir suç işlenmemiş olması,
- Kişinin iyi hâlli olduğu hususunda mahkemede bir kanaat oluşması.
Başvuru Usulü
Talep, kişinin yerleşim yeri veya hükmü veren mahkemeye yapılır. Mahkeme, Cumhuriyet savcısının görüşünü alarak dosya üzerinden veya duruşma açarak karar verir. Başvuruya adli sicil kaydı, infazın tamamlandığına dair belge, çalışma ve ikamet belgeleri ile iyi hâli gösteren diğer belgelerin eklenmesi, talebin kabul ihtimalini artırır.
Kararın Sonuçları
Memnu hakların iadesi kararı, kişinin kamu görevine girme ve belirli meslekleri icra etme gibi hak yoksunluklarını kaldırır. Ancak mahkûmiyetin varlığını ortadan kaldırmaz; arşiv kaydı, on beş yıllık sürenin dolmasına kadar yargı mercilerince görülebilir. Bu nedenle kararın, kişinin hukuki durumuna etkisinin her somut olayda ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Sıkça Sorulan Sorular
Memnu hakların iadesi ne demektir?
Bir mahkûmiyet nedeniyle kanunlarda öngörülen hak yoksunluklarının, belirli şartların gerçekleşmesi hâlinde mahkeme kararıyla kaldırılmasıdır.
Hangi suçlar hak yoksunluğu doğurur?
Anayasa m.76’da sayılan zimmet, irtikap, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, kaçakçılık ve terör suçları ile diğer kanunlarda hak yoksunluğu öngörülen mahkûmiyetler bu kapsamdadır.
Memnu hakların iadesi nereden istenir?
5352 sayılı Kanun m.13/A uyarınca kişinin yerleşim yeri veya hükmü veren mahkemeden talep edilir.
Hangi şartlar aranır?
Cezanın infazından itibaren kanunda öngörülen sürenin geçmesi, bu süre içinde yeni bir suç işlenmemesi ve iyi hâlin mahkemede kanaat uyandırması gibi şartlar aranır.
Memnu hakların iadesi sabıka kaydını siler mi?
Doğrudan silmez; ancak arşiv kaydının silinme süresini otuz yıldan on beş yıla indirir.
Mahkûmiyetiniz Nedeniyle Kamu Görevine veya Mesleğe Dönemiyor musunuz?
Yasaklanmış hakların geri verilmesi talebi, belirli şartlar oluştuğunda mahkemeden istenebilir ve sabıka kaydınızın silinme süresini kısaltır; başvurunuzu birlikte hazırlayalım.