Sanığın Yokluğunda Yargılama
Ceza yargılamasında kural, hazır bulunmayan sanık hakkında duruşma yapılmamasıdır; ancak sorgusu yapılmış sanık bakımından mahkûmiyet dışında bir karar verilecekse veya kanunda öngörülen istisnai hâllerde sanığın yokluğunda karar verilebilir.
Ceza yargılamasının temel ilkelerinden biri, sanığın yargılamada hazır bulunması ve kendisini bizzat savunmasıdır. Sanığın duruşmada hazır bulunması, hem savunma hakkının hem de doğrudan doğruyalık ilkesinin bir gereğidir. Bu nedenle Ceza Muhakemesi Kanunu, sanığın yokluğunda yargılama yapılmasını ancak istisnai hâllerde kabul etmektedir.
Kural
CMK m.193/1 uyarınca kanunda gösterilen hâller dışında, hazır bulunmayan sanık hakkında duruşma yapılmaz. Sanığın duruşmaya gelmemesi hâlinde mahkeme, sanığın zorla getirilmesine veya kanunda öngörülen koşullarla tutuklanmasına karar verebilir. Bu kural, sanığın kendisi hakkındaki suçlamaları bizzat dinlemesi ve savunmasını yapabilmesi güvencesini sağlar.
İstisnalar
- Dosyadaki delillere göre sanık hakkında mahkûmiyet dışında bir karar verilecekse, sanığın sorgusu yapılmamış olsa bile davanın yokluğunda bitirilmesi,
- Sorgusu yapılmış sanığın talebi üzerine duruşmadan bağışık tutulması,
- Hazır bulunan sanığın duruşma düzenini bozması nedeniyle duruşma salonundan çıkarılması,
- Sanığın kendi isteğiyle duruşmadan ayrılması veya kendisini savunamayacak hâle getirmesi.
Duruşmadan Bağışık Tutulma
CMK m.196 uyarınca sorgusu yapılmış olan sanık, duruşmadan bağışık tutulmasını isteyebilir. Mahkeme bu talebi kabul ederse, sanığın sonraki duruşmalara katılması zorunlu olmaz. Ancak sanığın yokluğunda yapılan işlemler, müdafii aracılığıyla takip edilmelidir. Uzak yerde yaşayan veya sağlık sorunları bulunan sanıklar bakımından bu kurum önem taşır.
Savunma Hakkı Bakımından
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, sanığın yokluğunda mahkûm edilmesini ancak sanığın duruşmaya katılma hakkından açıkça feragat etmesi veya kendi kusuruyla katılmaması hâlinde kabul etmektedir. Usulüne uygun tebligat yapılmaksızın veya sanığın savunması alınmaksızın verilen mahkûmiyet kararları, adil yargılanma hakkının ihlali niteliği taşır ve kanun yoluna başvurulmasıyla bozulabilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Sanık duruşmaya gelmezse ne olur?
CMK m.193 uyarınca kural olarak hazır bulunmayan sanık hakkında duruşma yapılmaz; sanığın zorla getirilmesine karar verilebilir.
Sanığın yokluğunda hangi hâllerde karar verilebilir?
Dosyadaki delillere göre mahkûmiyet dışında bir karar verilecekse sanığın sorgusu yapılmamış olsa bile karar verilebilir.
Duruşmadan bağışık tutulma nedir?
CMK m.196 uyarınca sorgusu yapılmış sanığın talebi üzerine duruşmadan bağışık tutulmasıdır.
Sorgusu yapılmadan mahkûmiyet kararı verilebilir mi?
Kural olarak hayır; ancak kendi kusuruyla duruşmaya gelmeyen ve kaçak olan sanıklar bakımından kanunda öngörülen istisnai hâller saklıdır.
Yokluğunda verilen karara karşı ne yapılabilir?
Kanun yoluna başvurulabilir; ayrıca usulsüz tebligat nedeniyle süre kaçırılmışsa eski hâle getirme talep edilebilir.
Hakkınızdaki Dava Yokluğunuzda mı Sonuçlandı?
Usulüne uygun çağrı yapılmadan veya sorgu yapılmadan verilen mahkûmiyet kararları kanun yoluna konu edilebilir; tebligat ve dosya durumunuzu birlikte inceleyelim.