Sözleşme Öncesi Kusur Sorumluluğu
Sözleşme görüşmeleri sırasında dürüstlük kuralına aykırı davranarak karşı tarafın sözleşmenin kurulacağına dair haklı güvenini boşa çıkaran taraf, sözleşme öncesi kusur sorumluluğu kapsamında karşı tarafın uğradığı zararları tazmin etmekle yükümlü olabilir.
Sözleşmeler çoğu zaman uzun ve maliyetli görüşmeler sonucunda kurulur. Bu süreçte taraflar, sözleşmenin kurulacağına güvenerek çeşitli hazırlıklar yapar, masraflar üstlenir ve başka fırsatları geri çevirir. Taraflardan birinin dürüstlük kuralına aykırı davranarak bu güveni boşa çıkarması, karşı tarafı ciddi zararlara uğratabilir. Sözleşme öncesi kusur sorumluluğu, bu zararların giderilmesini amaçlayan bir hukuki kurumdur.
Kavram ve Dayanak
Sözleşme öncesi kusur, Latince culpa in contrahendo olarak bilinir ve sözleşme görüşmeleri sırasında tarafların birbirlerine karşı dürüstlük kuralı gereği yükümlü oldukları özen, bilgilendirme ve koruma yükümlülüklerine aykırı davranmasını ifade eder. Türk hukukunda bu sorumluluğun dayanağı, TMK m.2’deki dürüstlük kuralı ve Yargıtay içtihatlarıyla şekillenen güven sorumluluğu ilkesidir.
Sorumluluk Doğuran Davranışlar
- Karşı tarafta sözleşmenin kurulacağına dair haklı güven oluşturduktan sonra görüşmelerin haklı bir sebep olmaksızın kesilmesi,
- Sözleşme kurma niyeti olmaksızın görüşmelere girilmesi veya sürdürülmesi,
- Sözleşme konusuna ilişkin önemli bilgilerin karşı taraftan gizlenmesi,
- Görüşmeler sırasında öğrenilen gizli bilgilerin kötüye kullanılması,
- Geçersiz bir sözleşmenin geçersizlik sebebini bilmesine rağmen karşı tarafa bildirmemesi.
Sözleşme Özgürlüğü ile Denge
Sözleşme özgürlüğü gereği taraflar, sözleşme görüşmelerini her zaman kesme hakkına sahiptir. Sözleşme öncesi kusur sorumluluğu, bu özgürlüğü ortadan kaldırmaz. Sorumluluk, ancak taraflardan birinin karşı tarafta haklı bir güven oluşturduktan sonra bu güveni dürüstlük kuralına aykırı şekilde boşa çıkarması hâlinde doğar. Görüşmelerin hangi aşamada olduğu, tarafların davranışları ve yazışmaları bu bakımdan belirleyicidir.
Tazmin Edilecek Zarar
Sözleşme öncesi kusur sorumluluğunda kural olarak güven zararı tazmin edilir. Bu zarar, sözleşmenin kurulacağına güvenilerek yapılan hazırlık masrafları, danışmanlık ücretleri ve başka bir sözleşme fırsatının kaçırılmasından doğan kayıpları kapsar. Sözleşmenin kurulması hâlinde elde edilecek kâr, yani müspet zarar ise kural olarak talep edilemez.
Sıkça Sorulan Sorular
Sözleşme öncesi kusur nedir?
Sözleşme görüşmeleri sırasında tarafların dürüstlük kuralı gereği birbirlerine karşı yükümlü oldukları özen, bilgilendirme ve koruma yükümlülüklerine aykırı davranmasıdır.
Görüşmeleri kesmek her zaman sorumluluk doğurur mu?
Hayır. Sözleşme özgürlüğü gereği taraflar görüşmeleri kesebilir; ancak karşı tarafta haklı bir güven oluşturduktan sonra haklı bir sebep olmaksızın kesme sorumluluk doğurabilir.
Hangi zararlar talep edilebilir?
Kural olarak sözleşmenin kurulacağına güvenilerek yapılan masraflar ve kaçırılan fırsatlar gibi güven zararı talep edilebilir.
Bu sorumluluğun hukuki dayanağı nedir?
TMK m.2’deki dürüstlük kuralı ve Yargıtay içtihatlarıyla şekillenen güven sorumluluğu ilkesidir.
Zamanaşımı süresi nedir?
Uygulamada sorumluluğun niteliğine göre haksız fiil veya sözleşme sorumluluğuna ilişkin zamanaşımı sürelerinin uygulanması tartışmalı olup somut olaya göre değerlendirilir.
Sözleşme Görüşmeleri Haksız Biçimde Kesildi ve Zarara mı Uğradınız?
Sözleşme görüşmelerinde yapılan masraflar ve kaçırılan fırsatlar güven sorumluluğu kapsamında talep edilebilir; yazışmalarınızı ve zararınızı birlikte değerlendirelim.