Temerrüt Faizi ve Faiz Türleri
Para borcunun ödenmesinde temerrüde düşen borçlu, TBK m.120 ve 3095 sayılı Kanun uyarınca temerrüt faizi ödemekle yükümlüdür; ticari işlerde ise taraflar faiz oranını serbestçe kararlaştırabilir ve avans faizi uygulanabilir.
Para borçlarında borçlunun borcunu zamanında ödememesi, alacaklı bakımından paranın değer kaybı ve fırsat maliyeti gibi zararlara yol açar. Hukuk düzeni, bu zararların giderilmesi amacıyla temerrüt faizini öngörmüştür. Temerrüt faizi, borçlunun gecikmesinin kusurlu olup olmadığına bakılmaksızın, para borcunun gecikmesi nedeniyle ödenmesi gereken bir faizdir.
Temerrüdün Şartları
TBK m.117 uyarınca muaccel bir borcun borçlusu, alacaklının ihtarıyla temerrüde düşer. Ancak borcun ifa edileceği gün birlikte belirlenmişse veya sözleşmede saklı tutulan bir hakka dayanarak usulüne uygun bir bildirimle belirlenmişse, bu günün geçmesiyle borçlu ihtara gerek kalmaksızın temerrüde düşer. Haksız fiilden doğan borçlarda ise borçlu, haksız fiilin işlendiği tarihten itibaren temerrüde düşmüş sayılır.
Faiz Türleri
- Yasal faiz: 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun uyarınca belirlenen ve sözleşmede faiz kararlaştırılmamış adi işlerde uygulanan faizdir.
- Ticari faiz: Ticari işlerde Merkez Bankasının kısa vadeli avans işlemlerine uyguladığı faiz oranı esas alınarak uygulanabilen faizdir; uygulamada avans faizi olarak da bilinir.
- Sözleşmesel faiz: Tarafların sözleşmede kararlaştırdıkları faiz oranıdır.
- Kamu alacaklarında gecikme zammı: 6183 sayılı Kanun uyarınca kamu alacaklarında uygulanan özel bir orandır.
Faiz Oranının Sınırı
TBK m.120/2 uyarınca sözleşmeyle kararlaştırılacak yıllık temerrüt faizi oranı, kanuni faiz oranının yüzde yüz fazlasını aşamaz. Bu sınırlama, zayıf konumdaki borçlunun aşırı faiz yükü altına girmesini engellemeyi amaçlar. Ticari işlerde ise TTK m.8 uyarınca faiz oranı serbestçe kararlaştırılabilir.
Faizin Başlangıcı
Temerrüt faizinin hangi tarihten itibaren işletileceği, alacağın miktarını önemli ölçüde etkiler. Bu nedenle alacaklının, borçluyu temerrüde düşürmek için yazılı ihtarda bulunması ve ihtarın tebliğ tarihini belgelemesi büyük önem taşır. Dava veya icra takibi tarihi de temerrüt tarihi olarak kabul edilebilir; ancak daha önce ihtar yapılmışsa faiz ihtar tarihinden itibaren işletilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Temerrüt faizi nedir?
Para borcunun ödenmesinde temerrüde düşen borçlunun, gecikme nedeniyle ödemekle yükümlü olduğu faizdir.
Temerrüt faizi oranı nasıl belirlenir?
TBK m.120 uyarınca sözleşmede kararlaştırılmamışsa, 3095 sayılı Kanun’a göre belirlenen yasal faiz oranı uygulanır.
Ticari işlerde hangi faiz uygulanır?
Ticari işlerde taraflar faiz oranını serbestçe kararlaştırabilir; kararlaştırılmamışsa Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının kısa vadeli avans işlemlerine uyguladığı faiz oranı uygulanabilir.
Borçlu ne zaman temerrüde düşer?
TBK m.117 uyarınca muaccel bir borcun borçlusu alacaklının ihtarıyla temerrüde düşer; ifa günü birlikte belirlenmişse bu günün geçmesiyle ihtara gerek kalmaksızın temerrüt gerçekleşir.
Faiz oranının sınırı var mıdır?
TBK m.120/2 uyarınca sözleşmeyle kararlaştırılacak yıllık temerrüt faizi oranı, kanuni faiz oranının yüzde yüz fazlasını aşamaz; ticari işlerde ise TTK m.8 uyarınca faiz oranı serbestçe kararlaştırılabilir.
Alacağınıza Hangi Faizin Uygulanacağını mı Merak Ediyorsunuz?
Faiz türünün ve başlangıç tarihinin doğru belirlenmesi alacağınızın miktarını önemli ölçüde etkiler; sözleşmenizi ve temerrüt tarihini birlikte değerlendirelim.