Suça Sürüklenen Çocukların Yargılanması
On sekiz yaşını doldurmamış kişiler hakkında yürütülen yargılamalar 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu uyarınca çocuk mahkemelerinde, kapalı duruşma ve çocuğa özgü güvencelerle yürütülür; ceza sorumluluğu yaş gruplarına göre farklılaşır.
Çocukların suça sürüklenmesi, bireysel bir sorun olmanın ötesinde toplumsal bir meseledir. Bu nedenle çağdaş hukuk sistemleri, çocukların yargılanmasında cezalandırmaktan çok, çocuğun topluma yeniden kazandırılmasını ve korunmasını esas alan özel usuller benimsemiştir. Türk hukukunda bu alanın temel düzenlemesi 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu’dur.
Yaş Gruplarına Göre Ceza Sorumluluğu
- On iki yaşını doldurmamış çocuklar: TCK m.31/1 uyarınca ceza sorumluluğu yoktur; hakkında ceza soruşturması yapılamaz, ancak çocuğa özgü güvenlik tedbirleri uygulanabilir.
- On iki ile on beş yaş arası: TCK m.31/2 uyarınca fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılama veya davranışlarını yönlendirme yeteneği gelişmemişse ceza sorumluluğu yoktur; gelişmişse cezada kanunda öngörülen oranda indirim yapılır.
- On beş ile on sekiz yaş arası: TCK m.31/3 uyarınca ceza sorumluluğu vardır; ancak cezada kanunda öngörülen oranda indirim yapılır.
Usul Güvenceleri
Suça sürüklenen çocuklar hakkındaki yargılamalar, çocuk mahkemelerinde veya çocuk ağır ceza mahkemelerinde yapılır. CMK m.150 uyarınca çocuk şüpheli veya sanık için müdafi atanması zorunludur. Duruşmalar kapalı yapılır ve hüküm de kapalı duruşmada açıklanır. Çocuğun ifadesi, çocuk bürolarında ve mümkünse sosyal çalışmacı eşliğinde alınır. Ayrıca çocuk hakkında sosyal inceleme raporu düzenlenmesi gerekir.
Koruyucu ve Destekleyici Tedbirler
5395 sayılı Kanun, çocuk hakkında cezanın yanında veya yerine uygulanabilecek koruyucu ve destekleyici tedbirler öngörmüştür. Bu tedbirler arasında danışmanlık, eğitim, bakım, sağlık ve barınma tedbirleri yer almaktadır. Tedbirler, çocuğun üstün yararı gözetilerek belirlenir ve uygulanması denetlenir.
Uluslararası Standartlar
Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi içtihatları, çocukların yargılanmasında yaşlarına ve gelişim düzeylerine uygun usuller uygulanmasını, çocuğun yargılamaya etkin katılımının sağlanmasını ve özgürlükten yoksun bırakmanın son çare olarak ve mümkün olan en kısa süreyle uygulanmasını öngörmektedir. Tutuklama, çocuklar bakımından son çare olmalıdır.
Sıkça Sorulan Sorular
Hangi yaştaki çocukların ceza sorumluluğu yoktur?
TCK m.31 uyarınca fiili işlediği sırada on iki yaşını doldurmamış çocukların ceza sorumluluğu yoktur; bunlar hakkında yalnızca güvenlik tedbirleri uygulanabilir.
On iki ile on beş yaş arasındaki çocukların durumu nedir?
İşlediği fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılama veya davranışlarını yönlendirme yeteneği gelişmemişse ceza sorumluluğu yoktur; gelişmişse indirimli ceza verilir.
Çocuk sanıklara müdafi atanması zorunlu mudur?
Evet. CMK m.150 uyarınca şüpheli veya sanık çocuk ise müdafi atanması zorunludur.
Çocukların duruşması açık mı yapılır?
Hayır. Suça sürüklenen çocuklar hakkındaki duruşmalar kapalı yapılır.
Çocuklar hakkında hangi tedbirler uygulanabilir?
5395 sayılı Kanun uyarınca danışmanlık, eğitim, bakım, sağlık ve barınma tedbirleri gibi koruyucu ve destekleyici tedbirler uygulanabilir.
Çocuğunuz Hakkında Bir Soruşturma veya Dava mı Var?
Suça sürüklenen çocuk bakımından zorunlu müdafilik, sosyal inceleme ve koruyucu tedbirler özel önem taşır; çocuğunuzun haklarını ilk aşamadan birlikte koruyalım.