Toplantı ve Gösteri Yürüyüşü Hakkı
Anayasa m.34 uyarınca herkes önceden izin almaksızın silahsız ve saldırısız toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkına sahiptir; 2911 sayılı Kanun bu hakkın kullanılmasına ilişkin bildirim ve usul kurallarını öngörmektedir.
Toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkı, bireylerin düşüncelerini toplu olarak ifade etmelerini sağlayan ve ifade özgürlüğü ile yakından bağlantılı bir temel haktır. Bu hak, demokratik toplumda siyasi katılımın ve kamusal tartışmanın önemli bir aracıdır. Anayasa ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi, bu hakkı güvence altına almıştır.
Anayasal Güvence
Anayasa’nın 34. maddesi uyarınca herkes, önceden izin almaksızın, silahsız ve saldırısız toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkına sahiptir. Bu hak ancak millî güvenlik, kamu düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi, genel sağlığın ve genel ahlakın veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması amacıyla ve kanunla sınırlanabilir. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 11. maddesi de barışçıl toplantı özgürlüğünü korumaktadır.
2911 Sayılı Kanun
- Toplantı ve gösteri yürüyüşü, düzenleme kurulu tarafından düzenlenir,
- Düzenleme kurulu, kanunda öngörülen süre öncesinden valilik veya kaymakamlığa bildirimde bulunur,
- Toplantılar, kanunda belirtilen saatler içinde ve mülki amirlikçe belirlenen yerlerde yapılır,
- Toplantıya silahla veya kanunda yasaklanan araçlarla katılmak yasaktır.
Barışçıl Nitelik
Anayasa Mahkemesi ve AİHM, toplantının bildirim şartına uyulmadan yapılmış olmasının, toplantının barışçıl niteliğini tek başına ortadan kaldırmadığını kabul etmektedir. Barışçıl bir toplantının yalnızca bildirim yapılmadığı gerekçesiyle dağıtılması ve katılımcılara orantısız güç kullanılması, toplantı hakkının ihlali niteliği taşıyabilir. Ancak toplantının şiddet içermesi veya katılımcıların saldırgan davranışlarda bulunması hâlinde koruma sınırlanır.
Cezai Sorumluluk
2911 sayılı Kanun, kanuna aykırı toplantı ve gösteri yürüyüşlerine katılanlardan ihtara rağmen dağılmayanlar ile toplantıya silahla katılanlar bakımından cezai yaptırımlar öngörmektedir. Bu tür soruşturmalarda, katılımcının toplantıdaki somut davranışlarının, ihtarın yapılıp yapılmadığının ve kişinin bu ihtarı duyup duymadığının kamera kayıtları ve tanıklarla ortaya konulması gerekir.
Sıkça Sorulan Sorular
Toplantı ve gösteri yürüyüşü için izin almak gerekir mi?
Hayır. Anayasa m.34 uyarınca herkes önceden izin almaksızın silahsız ve saldırısız toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkına sahiptir.
Bildirim yükümlülüğü var mıdır?
Evet. 2911 sayılı Kanun uyarınca düzenleme kurulu, toplantının yapılacağı yerin bağlı olduğu valilik veya kaymakamlığa kanunda öngörülen süre öncesinden bildirimde bulunmalıdır.
Bildirimsiz bir toplantıya katılmak suç mudur?
Bildirimsiz bir toplantıya katılım tek başına her zaman suç oluşturmaz; ancak kanuna aykırı toplantıda ihtara rağmen dağılmamak suç oluşturabilir.
Toplantı hakkı hangi sebeplerle sınırlandırılabilir?
Anayasa m.34 uyarınca millî güvenlik, kamu düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi, genel sağlık ve genel ahlakın veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması sebepleriyle sınırlandırılabilir.
Kolluğun müdahalesi hangi ölçütlere tabidir?
Barışçıl toplantılara müdahalede ölçülülük ilkesine uyulması gerekir; AİHM, barışçıl göstericilere orantısız güç kullanılmasını ihlal sebebi saymaktadır.
Bir Toplantı veya Gösteriye Katıldığınız İçin mi Soruşturuluyorsunuz?
Barışçıl toplantıya katılım ile suç oluşturan eylemler arasındaki ayrım somut delillerle yapılmalıdır; dosyanızı ve kamera kayıtlarını birlikte inceleyelim.