Trans Bireylere Yönelik Ayrımcılık ve Nefret Suçları

Trans bireylerin cinsiyet değişikliği süreci, mahkemeden alınan izin, cinsiyet değiştirme ameliyatı ve nüfusta cinsiyet ile isim hanelerinin değiştirilmesiyle hukuken tamamlanır. Ancak trans bireyler bu dava süreci devam ederken ayrımcılığa maruz kalabildikleri gibi, kimlik değişiminden sonra da çeşitli ayrımcı muamelelerle karşılaşmaktadır. Bu muamelelerin bir kısmı, ceza hukuku bakımından doğrudan suç teşkil etmektedir.

Ayrımcılık Suçu

Türk Ceza Kanunu’nun 122. maddesi, nefret saikiyle kişiler arasında ayrımcılık yapılmasını suç olarak tanımlamıştır. Buna göre dil, ırk, milliyet, renk, cinsiyet, engellilik, siyasi düşünce, felsefi inanç, din veya mezhep farklılığından kaynaklanan nefret nedeniyle:

• Bir kişiye ait taşınır veya taşınmaz malın satılmasını, devrini veya kiraya verilmesini,
• Bir kişinin belli bir hizmetten yararlanmasını,
• Bir kişinin işe alınmasını,
• Bir kişinin olağan bir ekonomik etkinlikte bulunmasını

engelleyen kişi bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Suç şikâyete tabi değildir.

Kimlik Uyumsuzluğu Sorunu

Dava süreçlerine genellikle hormon tedavisi de eşlik ettiğinden, bireyin dış görünüşü ile kimlik bilgileri arasında farklılık doğmaktadır. Bu durum trans bireylerin bir güvenlik kontrolünde, resmî dairelerde veya bankalarda yapacakları her işlemde gündelik hayatın idamesini zorlaştırmaktadır. Bu sorunların kaynağı ekseriyetle kamu görevlilerinin mevzuatı yeterince bilmemesi ve eğitim eksiklikleridir. Yalnızca yasa hükümlerinin varlığı yeterli olmayıp, bunların pratiğe doğru yansıtılması gerekmektedir.

Diğer Suç Tipleri

Ayrımcı tutum çoğu zaman sözlü veya fiziksel saldırıyla birlikte ortaya çıkar. Bu durumda hakaret (TCK m.125), tehdit (TCK m.106), kasten yaralama (TCK m.86) ve özel hayatın gizliliğini ihlal (TCK m.134) suçları da gündeme gelir. Bireyin cinsiyet kimliğine ilişkin bilgilerin rızası dışında ifşa edilmesi ise özel nitelikli kişisel verilerin hukuka aykırı yayılması olarak ayrıca değerlendirilebilir.

Devletin Pozitif Yükümlülüğü

Trans bireyler açısından ayrımcılığın bitmeyen bir silsile şeklinde tezahür etmesi, toplumda kökleşmiş önyargıların varlığını göstermektedir. Bu noktada devletin pozitif yükümlülükleri devreye girmektedir. Devlet, yalnızca kanun çıkarmakla değil, bu kanunların etkin biçimde uygulanmasını sağlamak, ayrımcı eylemleri etkili şekilde soruşturmak ve kamu görevlilerini eğitmekle de yükümlüdür. Adalet yalnızca mahkeme salonlarında değil, gündelik hayatta da hissedilmelidir.

Başvuru Yolları

Ayrımcılığa uğrayan kişi, ceza şikâyetinin yanında 6701 sayılı Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Kanunu uyarınca Kuruma başvurabilir ve kişilik hakkının ihlali nedeniyle manevi tazminat davası açabilir. Bu yolların birlikte işletilmesi, hem failin cezalandırılması hem de mağdurun zararının giderilmesi bakımından etkili bir koruma sağlar.