Velayetin Değiştirilmesi Davası
Boşanmadan sonra durumun esaslı biçimde değişmesi ve çocuğun üstün yararının gerektirmesi hâlinde TMK m.183 uyarınca velayetin diğer ebeveyne verilmesi istenebilir.
Boşanma esnasında verilen velayet kararı, nihai bir hüküm gibi görünse de aslında değişen şartlar karşısında yeniden düzenlenebilecek dinamik bir düzenleme özelliği taşır. Pek çok kişi bu kararların mutlak ve değişmez olduğu kanaatindedir. Hâlbuki hukuk sistemimiz, çocuğun menfaatine aykırı durumlarda velayet kararının değiştirilmesine imkân tanımaktadır.
Kanuni Dayanak
TMK m.183 uyarınca durumun değişmesi üzerine hâkim, resen veya ana ya da babadan birinin istemi üzerine gerekli önlemleri alır. Velayetin değiştirilmesi bu önlemlerin en ağırıdır. Ayrıca TMK m.348 uyarınca velayetin kaldırılmasını gerektiren hâllerde de velayet diğer ebeveyne verilebilir.
Esaslı Değişiklik
Velayet değişikliği davası açmak isteyen tarafın haklı sebeplerin varlığını tafsilâtla ortaya koyması gerekir. Değişiklik geçici değil, süreklilik gösteren ve çocuğun gelişimini olumsuz etkileyen nitelikte olmalıdır:
- Velayet sahibinin çocuğun bakım ve eğitimini ihmal etmesi,
- Çocuğa fiziksel veya psikolojik şiddet uygulanması,
- Velayet sahibinin alkol, uyuşturucu veya kumar bağımlılığı,
- Çocuğun sürekli başkalarının bakımına bırakılması,
- Diğer ebeveynle kişisel ilişkinin sistematik olarak engellenmesi,
- Çocuğun sağlık ve eğitim ihtiyaçlarının karşılanmaması.
İspat ve Deliller
Bu davalarda okul devamsızlık kayıtları, öğretmen görüşleri, sağlık raporları, kişisel ilişkinin engellendiğine dair tutanaklar ve tanık beyanları önemli delillerdir. Mahkeme ayrıca yeni bir sosyal inceleme raporu aldırır ve idrak çağındaki çocuğu dinler.
Geçici Tedbir
Çocuğun velayet sahibi yanında ciddi bir tehlike altında bulunduğu durumlarda, dava süresince çocuğun geçici olarak diğer ebeveyne verilmesi tedbir yoluyla talep edilebilir. Bu talep, tehlikeyi gösteren somut delillerle desteklenmelidir.
Nafakaya Etkisi
Velayetin değiştirilmesi hâlinde iştirak nafakası yükümlülüğü de yeniden düzenlenir. Velayeti kaybeden ebeveyn, bu kez iştirak nafakası ödemekle yükümlü hâle gelebilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Velayet değişikliği hangi hâllerde istenebilir?
TMK m.183 uyarınca durumun değişmesi üzerine hâkim, resen veya ana ya da babadan birinin istemi üzerine gerekli önlemleri alır; çocuğun menfaatine aykırı esaslı değişiklikler velayet değişikliği sebebidir.
Hangi durumlar esaslı değişiklik sayılır?
Velayet sahibinin çocuğu ihmal etmesi, çocuğa şiddet uygulaması, çocuğun eğitimini aksatması, kişisel ilişkiyi sürekli engellemesi veya bağımlılık sorunu yaşaması gibi durumlar esaslı değişiklik sayılabilir.
Velayet sahibinin yeniden evlenmesi velayet değişikliği sebebi midir?
Tek başına değildir; ancak yeni eşin çocuğa karşı olumsuz tutumu veya çocuğun yeni ailede ihmal edilmesi gibi durumlar değerlendirmeye alınır.
Kişisel ilişkinin engellenmesi velayeti etkiler mi?
Evet. Velayet sahibinin çocuğun diğer ebeveynle kişisel ilişkisini sürekli ve haklı bir sebep olmaksızın engellemesi velayet değişikliği sebebi olarak kabul edilebilir.
Çocuğun isteği yeterli midir?
İdrak çağındaki çocuğun isteği önemli bir ölçüttür; ancak bu isteğin çocuğun üstün yararına uygun olup olmadığı ayrıca değerlendirilir.
Çocuğunuzun Velayetinin Değiştirilmesini mi İstiyorsunuz?
Velayet değişikliği için koşullardaki esaslı ve kalıcı değişikliğin somut delillerle ortaya konulması gerekir; dosyanızı ve delillerinizi birlikte tetkik edelim.