Yabancı Sanığın Ceza Yargılamasındaki Hakları
Türkçe bilmeyen şüpheli ve sanığa her aşamada ücretsiz tercüman sağlanması, konsolosluğa bildirim hakkı ve iddianamenin anlayacağı dilde tebliği adil yargılanmanın vazgeçilmez güvenceleridir.
Göçmen, sığınmacı veya turist olarak Türkiye’de bulunan yabancı uyruklu kişilerin ceza soruşturmasına muhatap olmaları hâlinde, müdafilik hizmeti özel bir ihtimam gerektirmektedir. Zira bu kişiler dil engeli, hukuki statü farklılıkları ve kültürel dezavantajlar nedeniyle adil yargılanma hakkından tam anlamıyla yararlanamama riskiyle karşı karşıyadır.
Tercüman Hakkı
CMK m.202 uyarınca Türkçe bilmeyen sanığa, duruşmadaki iddia ve savunmanın esaslı noktalarını anlayabileceği şekilde, devlet tarafından atanan tercüman aracılığıyla çeviri yapılır. Bu hak, ifade ve sorgu dahil soruşturma ve kovuşturmanın tüm aşamalarında geçerlidir. Tercümanın yeterli olmaması, örneğin şüphelinin anadilini bilmeyen bir tercümanın görevlendirilmesi, alınan ifadenin değerini ortadan kaldırabilir.
Belgelerin Çevirisi
Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 6. maddesi, suç isnadı altındaki herkesin kendisine yöneltilen suçlamanın niteliği ve sebebinden en kısa sürede, anladığı bir dilde ve ayrıntılı olarak haberdar edilme hakkını güvence altına almaktadır. Bu nedenle iddianamenin ve hükmün esaslı kısımlarının sanığın anladığı dile çevrilmesi, savunma hakkının etkin kullanımı bakımından zorunludur.
Konsolosluk Hakkı
Konsolosluk İlişkileri Hakkında Viyana Sözleşmesi uyarınca yakalanan veya gözaltına alınan yabancının talebi hâlinde, kendi ülkesinin konsolosluğuna gecikmeksizin bildirim yapılması gerekir. Konsolosluk görevlileri de tutuklu vatandaşlarını ziyaret etme ve hukuki temsillerini sağlama hakkına sahiptir.
Sınır Dışı Riski
Yabancı sanıklar bakımından ceza yargılamasının sonuçları yalnızca cezayla sınırlı değildir. 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu uyarınca belirli suçlardan mahkûmiyet veya kamu düzeni, kamu güvenliği bakımından tehdit oluşturma gerekçesiyle sınır dışı etme kararı verilebilir. Bu nedenle ceza savunması ile yabancılar hukukuna ilişkin süreçlerin birlikte değerlendirilmesi gerekir.
Müdafiin Rolü
- İfade ve sorgu sırasında tercümanın yeterliliğinin denetlenmesi,
- Konsolosluğa bildirim yapılıp yapılmadığının kontrolü,
- Tutuklama değerlendirmesinde yabancılık sıfatının tek başına kaçma şüphesi sayılmamasının sağlanması,
- Uluslararası koruma başvurusu bulunan kişiler bakımından geri gönderme yasağının gözetilmesi,
- Ceza dosyası ile idari gözetim ve sınır dışı süreçlerinin eşgüdüm içinde takibi.
Sıkça Sorulan Sorular
Türkçe bilmeyen sanığa tercüman sağlanır mı?
Evet. CMK m.202 uyarınca Türkçe bilmeyen sanığa, duruşmadaki iddia ve savunmanın esaslı noktalarını anlayabileceği şekilde, devlet tarafından atanan tercüman aracılığıyla çeviri yapılır.
Tercüman hakkı soruşturma aşamasında da geçerli midir?
Evet. Bu hak, ifade ve sorgu dahil soruşturma ve kovuşturmanın tüm aşamalarında geçerlidir.
Tercüman ücreti sanıktan alınır mı?
Hayır. Türkçe bilmeyen şüpheli veya sanık için tercüman ücreti devlet tarafından karşılanır ve yargılama giderlerine dahil edilmez.
Yabancı şüphelinin konsolosluğa haber verme hakkı var mıdır?
Evet. Konsolosluk İlişkileri Hakkında Viyana Sözleşmesi uyarınca yakalanan yabancının talebi hâlinde konsolosluğuna bildirim yapılması gerekir.
Ceza mahkûmiyeti sınır dışı edilmeye yol açar mı?
6458 sayılı Kanun uyarınca belirli suçlardan mahkûmiyet veya kamu düzeni bakımından tehdit oluşturma gerekçesiyle sınır dışı etme kararı verilebilir.
Türkiye’de Ceza Soruşturmasına Muhatap Olan Yabancı Bir Yakınınız mı Var?
Dil engeli, tercüman hakkı ve sınır dışı riski birlikte değerlendirilmelidir; yabancı uyruklu şüpheli ve sanıkların savunmasını bu bütünlük içinde birlikte üstlenelim.