Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine Başvuru Şartları
İç hukuk yollarını ve Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruyu tüketen kişi, nihai kararın tebliğinden itibaren dört ay içinde Sözleşme haklarının ihlali iddiasıyla Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine başvurabilir.
Bir kişi, temel hak ve özgürlüklerinin ihlal edildiğini düşünüyorsa, iç hukuk yollarının tamamını tükettikten ve Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunduktan sonra Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine başvurabilir. Bu yol, 2010 yılında Anayasa’da yapılan değişiklikle iç hukuka entegre edilen bireysel başvuru sisteminin ardından Avrupa düzeyinde işletilen bir denetim mekanizmasıdır.
Başvuru Şartları
- İç hukuk yollarının tüketilmesi: Olağan kanun yolları ve Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru tüketilmiş olmalıdır.
- Dört aylık süre: Başvuru, nihai iç hukuk kararının tebliğinden itibaren dört ay içinde yapılmalıdır.
- Mağdur sıfatı: Başvurucu, ihlalden doğrudan etkilenmiş olmalıdır.
- Sözleşme kapsamı: İhlal edildiği ileri sürülen hak Sözleşme veya protokollerinde güvence altına alınmış olmalıdır.
- Önemli zarar: Başvurucu önemli bir zarara uğramış olmalıdır.
Şikâyetlerin İç Hukukta İleri Sürülmesi
İç hukuk yollarının tüketilmesi, yalnızca kanun yollarına başvurulmasını değil, AİHM’e taşınacak şikâyetlerin özü itibarıyla iç hukuktaki mercilere de sunulmuş olmasını gerektirir. Anayasa Mahkemesine yapılan başvuruda ileri sürülmeyen bir şikâyet, AİHM’de kabul edilemez bulunabilir. Bu nedenle bireysel başvurunun baştan itibaren AİHM aşaması da gözetilerek hazırlanması gerekir.
Sık Rastlanan İhlal Türleri
Hukuk yargılamalarında makul sürede yargılanmama, çelişmeli yargılama ilkesinin ihlali, kararların gerekçesiz olması ve mahkemeye erişimin fiilen engellenmesi en sık ileri sürülen şikâyetlerdendir. Ceza yargılamalarında ise tutukluluğun hukuka aykırılığı, savunma hakkının kısıtlanması ve ifade özgürlüğüne müdahale gibi şikâyetler öne çıkmaktadır.
Başvuru Formu
AİHM’e başvuru, Mahkemenin resmî başvuru formu kullanılarak yapılır. İçtüzüğün 47. maddesi uyarınca formun tüm bölümlerinin eksiksiz doldurulması, olayların ve şikâyetlerin açık biçimde özetlenmesi ve ilgili belgelerin eklenmesi zorunludur. Eksik doldurulan formlar incelemeye alınmaz ve dört aylık süre bu arada dolabilir. Bu nedenle başvurunun süre bitimine bırakılmaması gerekir.
Kararın Sonuçları
AİHM’in ihlal kararı vermesi hâlinde başvurucu lehine adil tazmin ödenmesine hükmedilebilir. Ayrıca ihlal kararı, iç hukukta yargılamanın yenilenmesi sebebi oluşturur.
Sıkça Sorulan Sorular
AİHM’e başvuru süresi nedir?
15 No’lu Protokol ile birlikte iç hukuktaki nihai kararın tebliğinden itibaren dört aydır.
AİHM’e başvurmadan önce Anayasa Mahkemesine başvurmak zorunlu mudur?
Evet. Türkiye bakımından Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru, AİHM tarafından tüketilmesi gereken etkili bir iç hukuk yolu olarak kabul edilmektedir.
Hangi haklar için başvuru yapılabilir?
Adil yargılanma hakkı, mülkiyet hakkı, özel ve aile hayatına saygı hakkı, ifade özgürlüğü ve kişi özgürlüğü gibi Sözleşme ve protokollerinde güvence altına alınan haklar için başvuru yapılabilir.
Başvuru nasıl yapılır?
Mahkemenin resmî başvuru formu eksiksiz doldurularak ve ilgili belgeler eklenerek posta yoluyla yapılır; eksik form başvurunun incelenmemesine yol açabilir.
Önemli bir zarara uğramamış olmak başvuruyu etkiler mi?
Evet. Başvurucunun önemli bir zarara uğramadığı hâllerde başvuru kabul edilemez bulunabilir.
Anayasa Mahkemesi Başvurunuz Reddedildi mi?
AİHM başvurusu dört aylık süreye ve sıkı şekil kurallarına tabidir; başvuru formunuzu ve şikâyetlerinizi Sözleşme içtihadına uygun şekilde birlikte hazırlayalım.