Çevrenin Kasten ve Taksirle Kirletilmesi

Çevreye karşı suçlar, ceza hukukunun geleneksel bireysel hukuki değer anlayışının ötesine geçerek kolektif hukuki değerleri koruma altına aldığı alanlardan biridir. Burada korunan değer, belirli bir kişinin sağlığı veya malvarlığı değil, toplumun bütününün ve gelecek kuşakların sağlıklı bir çevrede yaşama hakkıdır. Anayasa’nın 56. maddesi, herkesin sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahip olduğunu ve çevreyi korumanın devletin ve vatandaşların ödevi olduğunu hükme bağlamıştır.

Çevrenin Kasten Kirletilmesi

TCK m.181/1 uyarınca ilgili kanunlarla belirlenen teknik usullere aykırı olarak ve çevreye zarar verecek şekilde atık veya artıkları toprağa, suya veya havaya kasten veren kişi, altı aydan iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Atık veya artıkların toprakta, suda veya havada kalıcı özellik göstermesi hâlinde ceza iki katı kadar artırılır.

Bu atıkların insan veya hayvanlar açısından tedavisi zor hastalıkların ortaya çıkmasına, üreme yeteneğinin körelmesine, hayvanların veya bitkilerin doğal özelliklerinin değişmesine neden olabilecek nitelikte olması hâlinde ise ceza beş yıldan az olmamak üzere hapis ve bin güne kadar adli para cezasıdır.

İzinsiz Atık İthalatı

Madde ayrıca özel bir düzenleme ihtiva eder: İzinsiz olarak ülkeye atık veya artık sokan kişi, temel hâle göre daha ağır olarak beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Bu hüküm, tehlikeli atıkların sınır ötesi taşınmasına ilişkin uluslararası yükümlülüklerin iç hukuktaki karşılığını oluşturmaktadır.

Çevrenin Taksirle Kirletilmesi

TCK m.182, çevreye zarar verecek şekilde atık veya artıkların toprağa, suya veya havaya verilmesine taksirle neden olan kişiyi adli para cezasına bağlar. Bu atık veya artıkların kalıcı özellik göstermesi veya insan ve çevre sağlığı bakımından ağır tehlike oluşturması hâlinde ise hapis cezası öngörülmüştür. İşletmelerde arıtma tesislerinin bakımının ihmal edilmesi veya atık depolama tesislerindeki sızıntılar bu kapsamda değerlendirilebilir.

Teknik Usullere Aykırılığın Tespiti

Bu suçların oluşabilmesi için fiilin, ilgili kanunlarla belirlenen teknik usullere aykırı olması gerekir. Bu nedenle soruşturmanın merkezinde, hangi teknik usulün ihlal edildiği ve atığın niteliğinin ne olduğu sorusu yer alır. Bu tespit ancak çevre mühendisi, kimya uzmanı ve gerektiğinde toksikoloji uzmanlarından oluşan bir bilirkişi heyetiyle yapılabilir. Numunelerin usulüne uygun alınmaması veya akredite olmayan laboratuvarlarda analiz edilmesi, delilin güvenilirliğini zedeler.

İdari Yaptırımlarla İlişkisi

Çevre kirliliği fiilleri, ceza yaptırımının yanında 2872 sayılı Çevre Kanunu uyarınca idari para cezası ve faaliyetin durdurulması gibi idari yaptırımlara da konu olur. İşletmelerin hem ceza soruşturmasını hem de idari süreci eşgüdüm içinde yönetmesi, çelişkili beyanlardan ve telafisi güç sonuçlardan kaçınılması bakımından önemlidir.