Dava Zamanaşımı Süreleri ve Hesabı
TCK m.66 uyarınca dava zamanaşımı süreleri suçun gerektirdiği cezanın üst sınırına göre sekiz yıldan otuz yıla kadar kademelendirilmiş olup yaş küçüklüğü süreleri önemli ölçüde kısaltır.
Zamanaşımı, ceza hukukunda devletin cezalandırma yetkisini zamanla sınırlayan bir kurumdur. Dayanağı; uzun süre geçtikten sonra delillerin güvenilirliğini yitirmesi, cezanın önleyici ve ıslah edici işlevinin azalması ve kişinin belirsiz süreyle isnat tehdidi altında bırakılmaması gerektiği düşüncesidir. Türk Ceza Kanunu iki tür zamanaşımı öngörür: dava zamanaşımı (m.66) ve ceza zamanaşımı (m.68).
Dava Zamanaşımı Süreleri
TCK m.66/1’de dava zamanaşımı süreleri suçun gerektirdiği cezaya göre kademelendirilmiştir:
- Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektiren suçlarda otuz yıl,
- Müebbet hapis cezasını gerektiren suçlarda yirmi beş yıl,
- Yirmi yıldan aşağı olmamak üzere hapis cezasını gerektiren suçlarda yirmi yıl,
- Beş yıldan fazla ve yirmi yıldan az hapis cezasını gerektiren suçlarda on beş yıl,
- Beş yıldan fazla olmamak üzere hapis veya adli para cezasını gerektiren suçlarda sekiz yıl.
Sürenin Hesaplanması
Sürenin hesabında kanunda öngörülen cezanın üst sınırı esas alınır; seçimlik cezalar bakımından hapis cezası dikkate alınır. TCK m.66/3 uyarınca dava zamanaşımı süresinin belirlenmesinde dosyadaki mevcut deliller itibarıyla suçun daha ağır cezayı gerektiren nitelikli hâlleri de göz önünde bulundurulur. Bu kural, iddianamede temel hâlden dava açılmış olsa dahi dosyadaki delillerin nitelikli hâli gösterdiği durumlarda daha uzun sürenin uygulanması sonucunu doğurur.
Sürenin Başlangıcı
TCK m.66/6 uyarınca zamanaşımı süresi tamamlanmış suçlarda suçun işlendiği günden, teşebbüs hâlinde kalan suçlarda son hareketin yapıldığı günden, kesintisiz suçlarda kesintinin gerçekleştiği ve zincirleme suçlarda son suçun işlendiği günden, çocuklara karşı üstsoy veya bunlar üzerinde hüküm ve nüfuzu olan kimseler tarafından işlenen suçlarda ise çocuğun on sekiz yaşını bitirdiği günden itibaren işlemeye başlar.
Yaş Küçüklüğünün Etkisi
TCK m.66/2 uyarınca fiili işlediği sırada on iki yaşını doldurmuş olup da on beş yaşını doldurmamış olanlar hakkında bu sürelerin yarısının, on beş yaşını doldurmuş olup da on sekiz yaşını doldurmamış olanlar hakkında ise üçte ikisinin geçmesiyle kamu davası düşer. Bu hüküm, çocuk faillere ilişkin dosyalarda sıklıkla gözden kaçırılmaktadır.
Kanun Yolunda Zamanaşımı
Zamanaşımı kamu düzenine ilişkin olduğundan yargılamanın her aşamasında resen gözetilir. Özellikle uzun süren yargılamalarda, istinaf veya temyiz incelemesi sırasında zamanaşımı süresinin dolması hâlinde davanın düşmesine karar verilmesi gerekir. Bu nedenle savunmanın, kanun yolu dilekçesinde zamanaşımı hesabını kesilme ve durma hâlleriyle birlikte ayrıntılı biçimde ortaya koyması, sonucu değiştirebilecek bir husustur.
Sıkça Sorulan Sorular
Dava zamanaşımı süreleri nelerdir?
Ağırlaştırılmış müebbet hapis gerektiren suçlarda otuz yıl, müebbet hapiste yirmi beş yıl, yirmi yıldan aşağı olmamak üzere hapiste yirmi yıl, beş yıldan fazla ve yirmi yıldan az hapiste on beş yıl, beş yıldan fazla olmamak üzere hapis veya adli para cezasında sekiz yıldır.
Süre hesabında hangi ceza esas alınır?
Kanunda öngörülen cezanın üst sınırı esas alınır ve dosyadaki deliller itibarıyla suçun nitelikli hâlleri de göz önünde bulundurulur.
Süre ne zaman başlar?
Tamamlanmış suçlarda suçun işlendiği gün, teşebbüste son hareketin yapıldığı gün, kesintisiz suçlarda kesintinin gerçekleştiği gün, zincirleme suçlarda son suçun işlendiği gün başlar.
Çocuk failler bakımından süre nasıldır?
On iki ile on beş yaş arasındaki failler bakımından sürelerin yarısı, on beş ile on sekiz yaş arasındaki failler bakımından üçte ikisi geçmekle kamu davası düşer.
Zamanaşımı temyiz aşamasında ileri sürülebilir mi?
Evet. Zamanaşımı kamu düzenine ilişkin olduğundan yargılamanın her aşamasında resen gözetilir.
Davanızda Zamanaşımı Süresinin Dolduğunu mu Düşünüyorsunuz?
Zamanaşımı her aşamada resen gözetilir ve temyiz aşamasında dahi davanın düşmesini sağlayabilir; sürenin kesilme ve durma hâlleriyle birlikte hesaplanması için bize ulaşın.