Havayolu Personelinin Uzun Süreli Ücretsiz İzne Çıkarılması

Havacılık sektöründe uçuş talebindeki dalgalanmalar, havayolu firmalarının personel maliyetlerini azaltma yoluna gitmesine yol açmaktadır. Bu çerçevede en sık başvurulan yöntemlerden biri, pilot ve kabin memurlarının uzun süreli ücretsiz izne çıkarılmasıdır. Ne var ki bu uygulama çoğu zaman çalışanın gerçek rızasına dayanmamakta ve yıldırma politikasının bir parçası olarak işlev görmektedir.

Ücret Ödeme Borcu ve Ücretsiz İzin

Hizmet sözleşmesinde işverenin asli borcu, işçinin iş görme edimine karşılık ücret ödemektir. Ücretsiz izin ise bu borcun geçici olarak askıya alınması anlamına gelir. Bu sebeple ücretsiz izin, kural olarak ancak çalışanın serbest iradesiyle verdiği rızaya dayanabilir. İşverenin tek taraflı iradesiyle çalışanı uzun süreli ücretsiz izne çıkarması, hizmet sözleşmesinin esaslı bir unsurunu değiştirmek anlamına gelir ve sözleşmeye aykırılık teşkil eder.

Matbu İzin Dilekçeleri

Uygulamada havayolu firmalarının çalışanlara önceden hazırlanmış matbu ücretsiz izin dilekçeleri imzalattığı görülmektedir. Bu dilekçeler, çalışanın kendi isteğiyle izin talep ettiği izlenimini yaratmaya yöneliktir. Ancak baskı altında, işini kaybetme endişesiyle imzalanan bu belgelerin gerçek iradeyi yansıtıp yansıtmadığı, tüm deliller birlikte değerlendirilerek mahkemece tetkik edilir. Aynı dönemde çok sayıda çalışana aynı metnin imzalatılmış olması, iradenin serbest olmadığına dair kuvvetli bir karine teşkil edebilir.

İşverenin Temerrüdü ve Ücret Alacağı

Çalışan iş görmeye hazır olduğu hâlde işveren iş görme edimini kabul etmezse, Türk Borçlar Kanunu’nun hizmet sözleşmesine ilişkin hükümleri uyarınca işveren temerrüde düşer. Bu durumda çalışan, çalışmadığı süre için de ücretini talep edebilir. Bu imkân, rıza dışında uygulanan ücretsiz izinlerde çalışanın ücret kaybını telafi etmesinin başlıca yoludur.

Haklı Fesih İmkânı

Rıza dışında ve makul olmayan sürelerle uygulanan ücretsiz izin, çalışma şartlarının esaslı şekilde değiştirilmesi niteliğindedir. Bu hâlde çalışan, hizmet sözleşmesini haklı sebeple feshederek İş Kanunu’na tabi ise kıdem tazminatını, Borçlar Kanunu’na tabi ise içtihatlar ışığında makul tazminatı talep edebilir. Ancak fesih bildiriminin gerekçesinin açıkça yazılması ve ihtar yoluyla yapılması ispat bakımından büyük önem taşır.

Netice

Uzun süreli ücretsiz izin uygulamaları, havayolu çalışanlarının ücret ve kıdem haklarını doğrudan etkileyen ciddi bir meseledir. Çalışanın matbu dilekçeleri imzalamadan önce hukuki sonuçları değerlendirmesi, imzalamışsa iradesinin sakatlandığına dair delilleri muhafaza etmesi ve fesih kararını aceleye getirmeden bir avukatla mütalaa etmesi, hak kaybını önlemenin en sağlıklı yoludur.