Toplu İş Sözleşmesi ve Bireysel İş Sözleşmesi İlişkisi
6356 sayılı Kanun uyarınca toplu iş sözleşmesine aykırı bireysel iş sözleşmesi hükümleri yerini toplu iş sözleşmesi hükümlerine bırakır; ancak bireysel sözleşmedeki işçi lehine hükümler geçerliliğini korur.
Bankacılık sektörü başta olmak üzere sendikal örgütlenmenin bulunduğu işyerlerinde, işçilerin çalışma koşulları hem bireysel iş sözleşmeleri hem de toplu iş sözleşmeleri ile belirlenmektedir. Bu iki sözleşme arasında çatışma doğduğunda hangisinin uygulanacağı, işçinin ücret ve sosyal haklarını doğrudan etkiler.
Üstünlük İlkesi
6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu’nun 36. maddesi uyarınca bireysel iş sözleşmeleri, toplu iş sözleşmesine aykırı olamaz. Toplu iş sözleşmesine aykırı bireysel iş sözleşmesi hükümlerinin yerini toplu iş sözleşmesindeki hükümler alır. Bu kural, sendikal düzeyde elde edilen hakların bireysel sözleşmelerle aşındırılmasının önüne geçer.
İşçi Lehine Hükümler
Bireysel iş sözleşmesinde işçi lehine olan hükümler ise toplu iş sözleşmesiyle değiştirilemez. Örneğin bireysel sözleşmede toplu iş sözleşmesindeki ücretten daha yüksek bir ücret kararlaştırılmışsa, işçi bu yüksek ücreti almaya devam eder. Bu durum, iş hukukunun işçiyi koruma ilkesinin bir yansımasıdır.
Yararlanma Şartları
- Sözleşmenin tarafı olan işçi sendikasına üye olmak,
- Sendika üyesi olmayan işçilerin dayanışma aidatı ödeyerek yararlanması,
- Sözleşmenin imza tarihinde üye olan veya sonradan üye olan işçilerin kanunda öngörülen tarihten itibaren yararlanması.
Sözleşmenin Sona Ermesi
Toplu iş sözleşmesinin süresinin sona ermesi, işçilerin bu sözleşmeden doğan haklarını kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Sona eren toplu iş sözleşmesinin iş sözleşmelerine ilişkin hükümleri, yeni toplu iş sözleşmesi yürürlüğe girinceye kadar iş sözleşmesi hükmü olarak devam eder. Bu kural, işçilerin sözleşmesiz dönemde hak kaybına uğramasını önler.
Alacakların Talebi
Toplu iş sözleşmesinden doğan ücret, ikramiye ve sosyal yardım alacakları, işçi tarafından bireysel alacak davası ile talep edilebilir. Dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması zorunludur. Bu davalarda toplu iş sözleşmesinin ilgili hükümleri ile işçinin üyelik durumu ve yararlanma tarihi dikkatle tetkik edilmelidir.
Sıkça Sorulan Sorular
Toplu iş sözleşmesi bireysel sözleşmeye üstün müdür?
Evet. 6356 sayılı Kanun m.36 uyarınca toplu iş sözleşmesine aykırı bireysel iş sözleşmesi hükümlerinin yerini toplu iş sözleşmesi hükümleri alır.
Bireysel sözleşmedeki daha iyi hükümler geçerli midir?
Evet. Bireysel iş sözleşmesinde işçi lehine olan hükümler toplu iş sözleşmesiyle değiştirilemez ve geçerliliğini korur.
Toplu iş sözleşmesinden kimler yararlanır?
Kural olarak sözleşmenin tarafı olan sendikanın üyeleri yararlanır; üye olmayan işçiler dayanışma aidatı ödeyerek yararlanabilir.
Toplu sözleşme sona erince haklar kaybolur mu?
Hayır. Sona eren toplu iş sözleşmesinin iş sözleşmelerine ilişkin hükümleri, yeni toplu iş sözleşmesi yürürlüğe girinceye kadar iş sözleşmesi hükmü olarak devam eder.
Toplu sözleşme alacakları nasıl talep edilir?
Bireysel alacak davası ile talep edilir; dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır.
Toplu Sözleşmeden Doğan Haklarınız mı Ödenmiyor?
Toplu iş sözleşmesindeki ücret, ikramiye ve sosyal haklar bireysel alacak davasıyla talep edilebilir; sözleşmeleri karşılaştırarak haklarınızı birlikte belirleyelim.