Pilot Sözleşmelerinde Rekabet Yasağı

Havayolu firmalarının pilotlarla akdettiği hizmet sözleşmelerinde, sözleşmenin sona ermesinden sonra belirli bir süre rakip bir havayolunda çalışmayı yasaklayan hükümlere rastlanmaktadır. Bu hükümler, özellikle uluslararası havacılık piyasasında pilot talebinin arttığı dönemlerde, firmanın tecrübeli personelini elinde tutması amacına yöneliktir. Ne var ki rekabet yasağı, çalışanın çalışma özgürlüğünü doğrudan sınırladığından, Türk Borçlar Kanunu tarafından sıkı şartlara bağlanmıştır.

Geçerlilik Şartları

Türk Borçlar Kanunu uyarınca rekabet yasağının geçerli olabilmesi için yazılı olarak kararlaştırılması ve fiil ehliyetine sahip bir işçiyle yapılması gerekir. Bunun yanında yasak, ancak hizmet ilişkisi işçiye müşteri çevresi veya üretim sırları ya da işverenin yaptığı işler hakkında bilgi edinme imkânı sağlıyorsa ve bu bilgilerin kullanılması işverenin önemli bir zararına sebep olacak nitelikteyse geçerlidir.

Pilotlar Bakımından Değerlendirme

Pilotluk mesleğinin esası, lisans ve eğitimlerle kazanılan genel ve evrensel nitelikteki mesleki bilgi ve becerilerdir. Bu bilgi ve beceriler, belirli bir işverene özgü ticari sır niteliği taşımaz. Bu sebeple bir pilotun yalnızca mesleğini başka bir havayolunda icra etmesini engellemeye yönelik rekabet yasaklarının geçerliliği tartışmalıdır. İşverenin, pilotun rakip firmaya aktarabileceği özel ve korunmaya değer bir bilgiye eriştiğini somut olarak ortaya koyması gerekir.

Süre, Yer ve Konu Sınırları

Rekabet yasağı, işçinin ekonomik geleceğini hakkaniyete aykırı olarak tehlikeye düşürecek şekilde yer, zaman ve işin türü bakımından uygun olmayan sınırlamalar içeremez. Yasağın süresi, özel durum ve koşullar dışında iki yılı aşamaz. Hâkim, aşırı nitelikteki rekabet yasağını tüm durum ve koşulları serbestçe değerlendirerek, işverenin üstlendiği karşı edimi de göz önünde tutarak hakkaniyete uygun biçimde sınırlayabilir.

Yasağın Sona Ermesi

İşverenin rekabet yasağının sürdürülmesinde gerçek bir yararının bulunmadığı ispat edilirse yasak sona erer. Ayrıca işveren, işçinin buna sebep olmadığı hâlde sözleşmeyi feshederse veya işçi işverene yüklenebilen bir sebeple sözleşmeyi feshederse rekabet yasağı ortadan kalkar. Bu sebeple fesih sürecinin nasıl gerçekleştiği, rekabet yasağının akıbetini doğrudan belirler.

Netice

Pilot sözleşmelerindeki rekabet yasakları, çoğu zaman kanunun aradığı şartları taşımamakta veya aşırı geniş kapsamlı olarak düzenlenmektedir. Yeni bir iş teklifini kabul etmeden önce sözleşmedeki yasak hükmünün geçerliliğinin ve kapsamının tetkik edilmesi, ileride doğabilecek tazminat taleplerinin önüne geçer.